NHỮNG HUYỆT THƯỜNG DÙNG

SỐ TT	TÊN HUYỆT	ĐƯỜNG KÍNH	VỊ TRÍ	TÁC DỤNG
(1)	(2)	(3)	(4)	(5)
1	Trường cường	Mạch đốc	Chỗ chót của xương cùng cụt cách hậu môn 1/2 thốn	Thoát giang, sa tử cung, trĩ, rối loạn cơ vòng.
2	Yêu du	Mạch đốc	Ở chỗ trũng giữa xương cùng cụt và xương đì 5, 2 bên có 2 lời xương nhỏ	Đau lưng, trĩ, liệt 2 chân, táo bón, kinh nguyệt không đồng đều.
3	Yêu dương quan	Mạch đốc	Ở giữa, 2 đốt thắt lưng 4 và 5 (L4-L5)	Đau lưng hông, liệt 2 kinh nguyệt không đồng đều di tinh, liệt dương, viêm đường ruột, đi ỉa chảy.
4	Mệnh môn	Mạch đốc	Ở giữa 2 đốt thắt lưng 2 và 3 (L2-L3)	Đau lưng, đi mộng tinh, kinh nguyệt không đều, đau cột sống.
5	Trung xung	Mạch đốc	Ở giữa 2 đốt lưng 10 và 11 (D10-D11)	Đau cột sống, đau dạ dày, ăn kém, hoàng đờm, giảm thị lực.
6	Thân trụ	Mạch đốc	Ở giữa 2 đốt lưng 3 và 4 (D3-D4)	Hen xuyễn, trẻ con co giật, đau vai lưng.
7	Đào đạo	Mạch đốc	Ở giữa 2 đốt lưng 1 và 2 (D1-D2)	Hạ sốt, hen xuyễn, co giật, đau gáy.
8	Đại chuỳ	Mạch đốc	Ở giữa đốt cổ 7 và đốt lưng 1 và 2 (D1-D2)	Sốt, đau cổ gáy, TKSN, đau cột sống.
9	Á môn	Mạch đốc	Giữa đốt cổ 1 và 2 (C1-C2)	Câm, đau gáy.
10	Phong phủ	Mạch đốc	Giữa đốt ciổ 1 và dưới lồi cầu chẩm.	Đau đầu, đau vùng chẩm, mất ngủ.
11	Bách hội	Mạch đốc	Kẻ một đường thẳng nối 2 đỉnh tai và 1 đường thẳng nối huyệt thượng tinh phong phú. đường gặp của 2 đường chính là huyệt.	Đau đầu thần kinh suy nhược thần kinh mất ngủ , chóng mắt, thoát giang, sa tử cung.
12	Thượng tinh	Mạch đốc	Trên đường chạy giữa đầu từ chán đến gáy, huyệt ở cách chân tóc trước chán 1 thốn.	Đau đầu vùng chán, đau mắt, viêm mũi, tắc mũi chảy máu cam.
13	Nhân chung (Thuỷ câu)	Mạch đốc	Huyệt ở chính 1/3 trên của rãnh môi.	Ngất choáng, động kinh, méo mồm.
14	Hội âm	Mạch nhâm	Nam: điểm giữa của đường nối hậu môn với phía cuối bìu dái Nữ: điểm giữa của đường hậu môn vưới phía sau của môi lớn âm hộ.	Trĩ, viêm âm đạo, viêm niệu đạo, kinh nguyệt không đều sa tử cung liệt dương.
15	Khúc cốt	Mạch nhâm	Dưới rốn 5 thốn	Đái dầm, bí đái, kinh nguyệt không đều,
16	Trung cực	Mạch nhâm	Dưới rốn 5 thốn	Đái dầm, di mộng tinh, liệt dương
17	Quan nguyên	Mạch nhâm	Dưới rốn 3 thốn	Kinh nguyệt không đều, khí hư, di mộng tinh, đái dầm
18	Thạch môn	Mạch nhâm	Dưới rốn 2 thốn	Bung đầy, phù, tiểu tiện khó khăn, kinh nguyệt không đều, huyết áp giao động
19	Khí hải	Mạch nhâm	Dưới rốn 1,5 thốn	Đau bụng kinh nguyệt không đều di mộng tinh
20	Âm giao	Mạch nhâm	Dưới rốn 1 thốn	Viêm niệu đạo, viêm tử cung, kinh nguyệt không đều, đau bụng sau khi đẻ, khí hư, đầy bụng khó tiêu.
21	Thuỷ phân	Mạch nhâm	Trên rốn 1 thốn	Tiểu tiện khó khăn, không tiêu đầy bụng, ỉa lỏng, táo
22	Hạ quản	Mạch nhâm	Trên rốn 2 thốn	Đau dạ dày, tiêu hoá kém, sa dạ dày, viêm ruột
23	Trung quản	Mạch nhâm	Trên rốn 5 thốn	Đau dạ dày, đau bụng, sa dạ dày
24	Thượng quản	Mạch nhâm	Ở trên xương ngực, ở ngay đầu điểm nối 2 đầu trong của gian sườn thứ 3	Đau dạ dày, nôn, ợ
25	Cưu vĩ	Mạch nhâm	Ngay dưới xương mở từ rốn lên 7 thốn	Đau vùng tim, đau dạ dày, nôn, ợ
26	Ngọc dương	Mạch nhâm	Ở trên xương ngực, ở ngay điểm giữa đường nối 2 đầu trong của gian sườn thứ	Viêm cuống phổi, hen xuyễn viêm ngực, nôn, đau vùng ngực, đau thần kinh gian sườn
27	Thiên đột	Mạch nhâm	Ở ngay bờ trên của xương ngực, huyệt ở chỗ lõm xuống	Hen xuyễn, viên phế quản, viêm họng, nôn, to tuyến giáp trạng
28	Thừa tương	Mạch nhâm	Dưới môi dưới, giữa chỗ lõm ở cằm	Ngất, liệt mặt, méo mồ, đau răng.
29	Trung phủ	Thủ thái âm phế	Dưới bờ xương sườn thứ 3, ở chỗ lõm phía ngoài	Ho, xuyễn, đau ngực, đau cánh tay
30	Vân môn	Thủ thái âm phế	Từ đầu ngoài xương sườn thư 2 ra 1 thốn, dưới đòn 1/2 thốn	Ho xuyễn đau ngực, cánh tay,cẳng tay, châm tê mô tay, ngực
31	Xích trạch	Thủ thái âm phế	Ở chỗ lõm, trên lằn chỉ cùi tay về phía ngoài	Ho, xuyễn, nhức tay, tê liệt tay, châm tê mô tay, ngực
32	Liệt khuyêt	Thủ thái âm phế	Ở cạnh bờ ngoài của cổ tay kề sau chỗ bắt mạch. Chỗ lõm cách gò xương quay 1 khoát	Ho, xuyễn, đau răng, đau một bên đầu, cẳng tay tê đau liệt
33	Thái uyên	Thủ thái âm phế	Trên lằn chỉ cổ tay phía ngoài gần xương quay ở ngay khớp cổ tay	Ho, xuyễn, mất ngủ, đau kẽ sườn, đau tay
34	Thiếu thương	Thủ thái âm phế	Ở sau góc ngoài móng tay ngón tay cái, cách móng tay 1-2 phân	Sưng họng, rát cổ, quai bị, ợ hơi, khó nói, đau bàn ngón tay
35	Hợp cốc	Thủ dương minh đại trường	Ở góc kẽ 2 xương bàn tay thứ 1 và thứ 2	Cảm sốt, đau răng, chảy máu cam, khó thở, nhịp tim không đều, ù tai, viêm amidan, châm tê, mổ cánh tay, cổ họng, mặt, lồng ngực
36	Thủ tam lý	Thủ dương minh đại trường	Dưới huyệt Khúc tri 2 thốn	Đau cánh tay, vai, tê cánh tay, đau bụng, ngực, đi ỉa lỏng, châm tê, mổ cánh tay, cổ, lồng ngực
37	Thủ ngũ lý	Thủ dương minh đại trường	Trên huyệt Khúc trì 3 thốn, hơi dịch vào phía trong một tý	Viêm phổi, viêm màng bụng, tê đau liệt cánh tay, viêm hạch cổ
39	Tý nhu	Thủ dương minh đại trường	Dưới kiên ngung 3 thốn, hơi dịch vào trong 1 tý	Đau rức cánh tay, thị lực giảm. Châm tê mổ lồng ngực
40	Kiên ngung	Thủ dương minh đại trường	Giơ ngang cánh tay, huyệt ở chỗ trũng mỏm vai	Đau vai, cánh tay tê liệt
41	Phù đột	Thủ dương minh đại trường	Từ huyết hầu ngang sang 2 bên 3 thốn	Ho, hen xuyễn, bướu cổ, châm tay để mổ bướu cổ, cắt amidan, nhổ răng
42	Nghinh hương	Thủ dương minh đại trường	Ở rãnh má mũi cách chân chánh mũi 1/2 thốn	Ngạt mũi, chảy máu cam các bệnh ở mũi, liệt mặt, châm tê mổ sọ não, mũi
43	Thừa khấp	Túc dương minh vị	Mắt nhìn thẳng từ con ngươi kéo thẳng xuống bờ dưới của khoang mắt, điểm gặp là huyệt	Đau mắt, chẳy nước mắt, cận thị, viễn thị, tán quang, viêm teo thị thần kinh, liệt mặt
44	Tứ bạch	Túc dương minh vị	Dưới con ngưoi một thốn	Bệnh về mắt, liệt mặt, viêm xoang
45	Địa thương	Túc dương minh vị	Từ 2 bên mép ra 4-5 phân	Liệt thần kinh 7, liệt mắt, đau thần kinh 3 nhánh
46	Giáp xa	Túc dương minh vị	Ở góc xương hàm, khi nhai chỗ động nhất là huyệt. Khi cắn răng lại, cơn nổi lên là huyệt	Đau răng, liệt mắt, liệt thần kinh 7, đau thần kinh 3 nhánh, châm tê nhổ răng, mổ xoang
47	Hạ quan	Túc dương minh vị	Ở chỗ lõm phía trước tai. Khi há miệng huyệt ở dưới vành cung của xương gò má	Ù tai, đau răng, liệt mặt, liệt thần kinh 7. Châm tê nhổ răng
48	Đầu duy	Túc dương minh vị	Ở phía sau trên góc trán, trong bờ da tóc, chỗ nối khớp trán, khi nhai, chỗ động nhiều nhất là huyệt	Đau 1/2 đầu, mắt hoa, đau mắt, nước mắt chảy nhiều
49	Nhân nghinh	Túc dương minh vị	Từ yết hầy ra 2 bên 1,5 thốn là huyệt	Hen xuyễn, cao huyết áp, viêm đau họng, khó nói, chân tê mổ bướu cổ, mổ vùng bụng, ngực, chống nôn nấc khi mổ dạ dày
50	Khí xá	Túc dương minh vị	Từ huyệt nhân nghinh kéo thẳng đòn, chỗ gặp là huyệt	Hen xuyễn, cao huyết áp, viêm họng, đau cứng gáy
51	Thuỷ đột	Túc dương minh vị	Điểm giữa của đường nối nhân nghinh và khí xá là huyệt	Hen suyễn, họng đau viêm, châm tê mổ vùng cổ, ngực, bụng, chống nôn nấc khi mổ dạ dày
52	Khuyết bồn	Túc dương minh vị	Ở chính giữa của trên đòn	Hen suyễn, đau viêm họng, xạm da, viêm màng ngực, đau viêm thần kinh gian sườn, huyết áp giao động
53	Lương môn	Túc dương minh vị	Từ trung quản ra 2 bên 2 thốn	Đau dạ dày, đau gan mật, bụng đầy trướng
54	Thiên xu	Túc dương minh vị	Từ rốn ra 2 bên thốn	Đau bụng, háng, liệt chân, đau đầu gối
55	Phục thỏ	Túc dương minh vị	Từ phía ngoài bờ trên của xương bánh chè, thẳng lên 6 thốn	Đau hông, háng, liệt chân, đau đầu gối
56	Bễ quan	Túc dương minh vị	Từ phục nhỏ thẳng lên 6 thốn	Tê, đau, liệt đùi, chân lưng đau, gối mỏi, bại liệt
57	Âm thị	Túc dương minh vị	Từ phía ngoài bờ trên của xương bánh chè có chỗ lõm là huyệt	Đau, viêm, nhức đầu gối
58	Độc tị	Túc dương minh vị	Co chân, phía dưới ngoài của xương bánh chè có chỗ lõm là huyệt	Đau, viêm, nhức đầu gối
59	Túc tam lý	Túc dương minh vị	Ở mặt ngoài và phía trên ống chân, cách dưới ngoài của xương bánh chè 3 thốn, ở chỗ trũng giữa 2 đường gân	Đau dạ dày, tăng khẩu vị, tăng sức đau bụng, kém ăn. Châm tê mổ vùng bụng
60	Thượng cư hư	Túc dương minh vị	Dưới túc tam lý 3 thốn	Như túc tam lý
61	Hạ cư hư	Túc dương minh vị	Dưới thượng cư hư 3 thốn	Như thượng cự hư
62	Giải khê	Túc dương minh vị	Ở giữa nếp ngang trước cổ bàn chân, giữa 2 gân, ngang với đỉnh mắt cá ngoài	Chân tê, bại liệt, táo bón, đầu gối đau, chóng mặt
63	Nội đình	Túc dương minh vị	Từ cỗ tiếp giáp của ngón chân thứ 2 và thứ 3, lùi lên phía trên 1/2 thốn	Đau đầu, đau răng, đau dạ dày đau viêm amindan, lỵ. Châm tê mổ dạ dày, cắt amidan
64	Công tôn	Túc thái âm tỳ	Ở đầu trên của xương bàn thứ 1, ở phía trước và trong xương chêm thứ 1, huyệt ở nơi trũng	Đau dạ dày, tiêu hoá kém, nôn, đia ỉa lỏng, đau bụng kinh: Châm tê mổ vùng bụng
65	Tam âm giao	Túc thái âm tỳ	Đỉnh mắt cá trong thẳng lên 3 thốn	Tỳ vị yếu, di tinh, đau bụng, kinh nguyệt không đều, tê liệt chân. Châm tê mổ bụng
66	Lậu cốc	Túc thái âm tỳ	Trên huyệt tam âm giao 3 thốn	Như tam âm giao
67	Âm lăng tuyền	Túc thái âm tỳ	Ở chỗ trũng phía trong và dưới đầu gối, từ lồi cù sau trong của xương chầy do xuống 3 thốn, đối chiếu với Dương lăng tuyền	Khí huyết kém, kinh nguyệt không đều, tiêu hoá kém, đau bụng, tê liệt đau chân. Châm tê mổ vùng bụng
68	Đại cơ	Túc thái âm tỳ	Dưới âm lăng tuyền 3 thốn	Đau lưng, đau bụng, bụng đầy, kinh nguyệt không đều di tinh, châm mổ vùng bụng
69	Huyết hải	Túc thái âm tỳ	Ở mặt trong đùi cách trên gò trong của xương 1 thốn, ở giữa 2 gân của 2 bắp thịt	Kinh nguyệt không đều, băng huyết, dị ứng, đau đầu gối, liệt chân
70	Cực tuyền	Thủ thiếu âm tâm	ở đỉnh hố nách, phía trong động mạch nách	Vùng tim đau, sườn đau, tràng nhạc, đau tê liệt, cánh tay, châm tê mổ cánh tay
71	Thanh linh	Thủ thiếu âm tâm	Thiếu hải lên 3 thốn	Cánh tay tê đau, mắt vàng, hông đau. Châm tê mổ cánh tay
72	Thiếu hài	Thủ thiếu âm tâm	Co tay lên và giơ tay ra phía trước, huyệt ở đầu trong lằn ngang khuỷu tay	Loạn nhịp tim, nhức đầu, chóng mặt, hồi hộp, cánh tay đau
73	Thần môn	Thủ thiếu âm tâm	Bàn tay để ngửa huyệt ở 1/3 lần nganh cổ tay, thẳng lên ở giữa ngón út và ngón vô danh	Mất ngủ, hay quên, nhịp tim không đều
74	Thông lý	Thủ thiếu âm tâm	Trên thần môn 1 thốn	Nóng sốt, chứng bệnh ở tim, mất tiếng, cánh tay cổ tay đau
75	Thính cung	Thủ thái dương tiểu trường	Ở chỗ trũng, chính giữa phái ngoài vành nhĩ bình. Lúc ấn và ray, trong tai có tiếng động	Ù tai, điếc tai, viêm tai giữa, viêm tai ngoài, châm tê mổ tai mắt
76	Quyền liêu	Thủ thái dương tiểu trường	Từ đuôi mắt kéo thẳng xuống, từ huyệ nghinh hương kéo thẳng ra, chỗ 2 đường gặp nhau là huyệt	Liệt TK VII, đau, TK V, bệnh mắt, châm tê để mổ mặt và sọ não
77	Kiên ngoại du	Thủ thái dương tiểu trường	Giữa 2 đốt lưng D1 và D2 ra bên 3 thốn	Đau vai, cổ gáy, cánh tay đau. Châm tê mổ vùng bả vai
78	Kiên trinh	Thủ thái dương tiểu trường	Kẹp cánh tay sát vào sườn, từ điểm chót lằn ngang của nách lên 1 thốn là huyệt	Tai ù, điếc, vai đau, tê liệt tay. Châm tê mổ cánh tay, tai
79	Tiểu hải	Thủ thái dương tiểu trường	Gấp khuỷu tay, ở phía trong, ở rãnh trụ đi qua	Đau nách và tay, sưng lợi răng, thần kinh suy nhược
80	Uyển cốt	Thủ thái dương tiểu trường	Ở bờ trong của lưng bàn tay, giữa kẽ xương bàn tay thứ 5 và xương móc của cổ tay, chỗ lõm là huyệt	Đau bàn tay, cổ tay, khớp cổ tay, đau đầu, tai ù, nôn
81	Tình minh	Túc thái dương bàng quang	Cách khoé trong của mắt 1 phân	Đau nhức mắt, mắt đỏ, giảm thị lực, hắt hơi
82	Khúc sai	Túc thái dương bàng quang	Từ huyệt thần đình đi sang 2 bên 1,5 thốn. cách chân tóc 1/2 thốn	Đau vùng trán, mắt hoa, mũi tắc, chảy máu cam
83	Thiên trụ	Túc thái dương bàng quang	Ngang á môn sang 1,5 thốn là huyệt	Đau đầu, gáy, cảm mạo
84	Phế du	Túc thái dương bàng quang	Giữa D3 và D4 ngang sang 1,5 thốn	Viêm cuống phổi, lao phổi, đau lưng vai, hen, ho
85	Tâm du	Túc thái dương bàng quang	Giữa D5 và D6 ngang sang 1,5 thốn	Nhịp tim không đều, thần kinh tim, tâm thần, hen tim
86	Cách du	Túc thái dương bàng quang	Giữa D7 và D8 ngang sang 1,5 thốn	Thiếu máu, nôn oẹ, ban chần
87	Can du	Túc thái dương bàng quang	Giữa D11 và D12 sang ngang 1,5 thốn	Bệnh về gan, bênh dạ dày, bệnh về mắt, thần kinh suy nhược
88	tỳ du	Túc thái dương bàng quang	Giữa D11 và D12 ngang sang 1,5 thốn	Đau dạ dày tá tràng, viêm gan, viêm ruột ban chẩn, phù thũng
89	Thận du	Túc thái dương bàng quang	Giữa L2 và L3 ngang sang 1,5 thốn	Đau lưng, di tinh, đái đàm, liệt dương, kinh nguyệt không đều, thận viêm, thần kinh suy nhược
90	Đại trường du	Túc thái dương bàng quang	Giữa L4 và L5 ngang sang 1,5 thốn	Viêm mật, lỵ, táo, đau lưng
91	Tiểu trường du	Túc thái dương bàng quang	Ngang đốt xương cùng thứ nhất, từ giữa cột sống, ngang sang 1,5 thốn	Đau thần kinh toạ,đau lưng, di tinh,đái dầm, viêm ruột, táo, viêm hố chậu
92	Bàng quang du	Túc thái dương bàng quang	Ngang đốt xương cùng thứ hai, từ giữa cột sống ngang sang 1,5 thốn	Viêm bàng quang, đau lưng hông, đau thần kinh hông, táo bón, ỉa lỏng
93	Bạch hoàn du	Túc thái dương bàng quang	Ngang đốt xương cùng thứ tư, từ giữa cột sống ngang sang 1,5 thốn	Trĩ, viêm tử cung, viêm phần phụ, đau thần kinh toạ. Châm tê mổ trĩ
94	Trật biên	Túc thái dương bàng quang	Dưới đốt xương cùng thứ tư sang ngang 3 thốn, thẳng hàng với hạ liêu	Đang ngang lưng, đau thần kinh toạ, liệt 2 chân, bí ỉa. Châm tê mổ trĩ
95	Bát liêu	Túc thái dương bàng quang	Thượng liêu, trung liêu và hạ liêu, gôm 2 bên 8 huyệt nằm ở 8 chỗ của xương cùng	Viêm tinh hoàn, viêm phần phụ, kinh nguyệt không đều, bệnh ở hê tiết niệu, đau thần kinh toạ, đau lưng hông, trĩ
96	Hội dương	Túc thái dương bàng quang	Ở 2 bên đầu dưới của xương cùng cụt	Đau lưng, khi hành kinh, liệt dương, bạch đới, trĩ ỉa lỏng
97	Thừa phù	Túc thái dương bàng quang	Ở giữa lằn ngang cơ mông	Đau thần kinh toạ, liệt tê chân, đau lưng, sốt
98	Uỷ trung	Túc thái dương bàng quang	Ở chỗ trũng giữa lần ngang khoeo chân, phía bờ ngoài động mạch	Đau thần kinh toạ, liệt tê chân, đau lưng, khoeo sốt
99	Âm môn	Túc thái dương bàng quang	Nối thừa phù và uỷ trung, từ ngang điểm giữa của đường nối dịch lên thôn là huyệt (hoặc từ thừ phù dịch xuống 6 thốn	Tê liệt chân, đau lưng, đau thần kinh toạ
100	Thần dương	Túc thái dương bàng quang	Từ giữa D5 và D6, ngang sang 3 thốn	Bệnh về tim, hen suyễn, viêm phế quản, đau vai lưng
101	Chí thất (tinh cung)	Túc thái dương bàng quang	Từ điểm giữa L2 và L3 ngang sang 3 thốn	Di tinh, liệt dương, đau cột sống, tiểu tiện khó khăn
102	Thừa sơn	Túc thái dương bàng quang	Ở mặt sau ống chân, nơi rẽ đôicủa cơ sinh đôi (dưới uỷ trung 7 thốn)	Liệt chân, bàn chân thuổng, tê đau ông chân , đau lưng
103	Hợp dương	Túc thái dương bàng quang	Nối uỷ trung với thừa sơn, huyệt ở trên đường nối đó, dưới uỷ trung 2 thốn	Đau lưng, đau chân, liệt 2 chân
104	Thừa cân	Túc thái dương bàng quang	Trên thừa sơn 3 thốn	Liệt chân, tê đau cẳng chân
105	Côn lôn	Túc thái dương bàng quang	Ở phía sau mắt cá ngoài 5 phân, trên bờ xương gót chân (đối chiếu với huyệt Thái khê)	Đau liệt chân, đau gáy, đau lưng
106	Thân mạch	Túc thái dương bàng quang	Ở thẳng dưới mắt cá ngoài 5 phân, nơi chỗ trũng dưới gò nối của xương gót chân	Tê liệt đau bàn chân, bàn chân thuổng, suỗi
107	Phi dương	Túc thái dương bàng quang	Trên huyệt côn lôn 7 thốn	Chân mềm yếu, tê đau liệt chân
108	Dũng tuyền	Túc thái thiếu âm thận	Lòng bàn chân, (không kể ngón) chỗ giao tiếp của 1/3 trước và giữa. Ruỗi chân thẳng chỗ lõm là huyệt	Đau đỉnh đầu co giật, sa dạ con, hôn mê, trúng thử, động kinh, bệnh tâm thần
109	Thái khê	Túc thái thiếu âm thận lõm	Điểm giữa của đường nối đỉnh cao nhất của mắt cá trong với gân gót chân (đối chiếu với côn lôn)	Viêm thận, viêm bàng quang, kinh nguyệt không đều, đái dầm, liệt chân. Chân tê mổ
110	Chiếu hải	Túc thái âm thận	Từ điểm cao nhất của mắt cá trong thẳng xuống 1 thốn	Kinh nguyệt không đều, sa tử cung, viêm amindan, động kinh, thần kinh suy nhược
111	Giao tin	Túc thái thiếu âm thận	Ở phía trên đỉnh mắt cá trong 2 thốn sau bờ trong của xương chày	kinh nguyệt không đều, kinh kéo dài, ỉa lỏng, táo, viêm tinh hoàn
112	Khí huyệt	Túc thái thiếu âm thận	Từ huyệt quan nguyên sang 1/2 thốn	Kinh nguyệt không đều, ỉa lỏng
113	Âm cốc	Túc thái thiếu âm thận	Ngồi thẳng co chân, huyệt ở dưới giữa 2 gân, ở đầu trong nếp gấp khoeo chân	Đau đầu gối, bụng đầy đau, bệnh sinh dục của nam, nữ
114	Hoàng cốt	Túc thái thiếu âm thận	Dưới rốn 5 thốn, từ khúc cốt sang ngang 2 bên 1/2 thốn	Tiểu tiện khó khăn di tinh, liệt dương
115	Thần phong	Túc thái thiếu âm thận	Từ huyệt đản trung (điểm giữa đường nối 2 vú) dịch sang 2 bên mỗi bên 2 thốn, ở gian sườn 4	Đau thần kinh gian sườn, viêm phế quản, viêm tuyến vú
116	Thiên trì	Thủ quyết âm tâm bào	Ở núm vú ra 1 thốn, giữa xương sườn 4-5	Đau ngực sườn, nách đau, nóng ngực
117	Thiên tuyền	Thủ quyết âm tâm bào	Ở đầu chót lằn nách xuống 2 thốn, trên đường thẳng tới khúc trạch	Đau cùng tim, ngực, vai, cánh tay. Châm tê mổ cẳng tay mặt trong

118

	Khúc trạch	Thủ quyết âm tâm bào	Ở chính giữa măth trước khuỷu tay, sát bờ trong của gân lớn cơ nhị đầu (hơi có tay khi lấy huyệt)	Viêm cơ tim, nóng vì thai nghén, đau cánh tay, đau bả vai.
119	Nội quan	Thủ quyết âm tâm bào	Từ lằn cổ tay lên 2 thốn, giữa 2 gân	Rối loạn nhịp tim, hen tim, sốt, cao huyết áp
120	Đại lăng	Thủ quyết âm tâm bào	Ở chính giữa lằn cổ tay, mặt trong, giữa 2 gân	Đau tay, đa dạ dày, sốt, huyết áp cao.
121	Gian sử	Thủ quyết âm tâm bào	Trên nội quan 1 thốn, giữa 2 gân	Nhịp tim rối loạn, hen tim, suy tim, sốt. Châm tê mổ tim, bướu cổ.
122	Lao cung	Thủ quyết âm tâm bào	Nắm tay, 4 ngón co vào lòng bàn tay, đau tim, tay rung, miệng lươic lờ, chân răng loét (nha chu viêm)
123	Dương trì	Thủ thiếu dương tam tiêu	Trên nếp lằn cổ tay (mặt ngoài); ở gần mắt xương trụ có chỗ trũng là huyệt	Bàn tay, cổ tay đau, vai đau, sốt rét, điếc
124	Ngoại quan	Thủ thiếu dương tam tiêu	Từ lằn cổ tay (mặt ngoài) lên 2 thốn, giữa 2 gân đầu	Đau, tai ù, điếc, khuỷu không co ruỗi được, tay rung, sốt.
125	Chỉ câu	Thủ thiếu dương tam tiêu	Trên ngoại quan 1 thốn, giữa 2 gân	Cảm sốt, vai tay đau, ù tai, điếc, ngực đau, châm tê cắt amidan, mổ 1 chuyên khoa.
126	Tam dương lạc	Thủ thiếu dương tam tiêu	Trên chi câu 1 thốn, giữa 2 gân cánh tay	Đau, điếc, ù tai, mất tiếng. Châm tê mổ vùng ngực, 1 cánh tay, tai, mắt, amidan.
127	Thiên tỉnh	Thủ thiếu dương tam tiêu	Phía trên đỉnh khuỷu tay 2 thốn	Đầu 1/2 đầu, ngực đau, cánh tay đau, vai đau, viêm tuyến mang tai.
128	Ty khúc không	Thủ thiếu dương tam tiêu	Chỗ trũng ở phía ngoài đuôi lông mày	Đau mắt, đau 1 bên đầu, thị lực giảm, chóng mặt.
129	Ế phong	Thủ thiếu dương tam tiêu	Há mồm, đè dái tai vào sau cổ, đỉnh dái tai ở chỗ lõm, đó là huyệt	Điếc tai, ù tai, liệt mặt, cấm khẩu, châm tê mổ vùng ngực (phổi) mổ vùng mắt, bướu cổ.
130	Nhĩ môn	Thủ thiếu dương tam tiêu	Ở phía trên huyệt thính cung, ngang với bờ trên của nhĩ bình	Ù tai, điếc tai, viêm tai giữa, đau răng.
131	Thính hội	Túc thiếu dương đởm	Ở phía dưới huyệt chính cung, ngang với bờ dưới của nhĩ bình	Ù tai, điếc tai, viêm tai giữa, đau răng, viêm hàm, liệt mặt.
132	Phong trì	Túc thiếu dương đởm	Ở phía dưới xương chầm, chỗ trũng 2 bên gáy	Đau đầu, đau mắt, viêm 1 mũi, cảm mạo, trúng phong, liệt 1/2 người, tai ù, tai điếc, giảm thị lực.
133	Dương bạch	Túc thiếu dương đởm	Mắt nhìn thẳng chính giữa lông mày lên 1 thốn, thẳng với con ngươi	Đau vùng trán, đau mắt, liệt mặt
134	Nhật nguyệt	Túc thiếu dương đởm	Từ núm vú thẳng xuống, dưới gian sườn 9-10 độ 1.2 thốn là huyệt	Đau dạ dày, viêm gan, viêm mật, đau sườn.
135	Kiên tỉnh	Túc thiếu dương đởm	Điểm giữa của đường nối huyệt kiên ngung với huyệt đại chuỳ	Đau gáy, vai, đau cánh tay và lưng, sốt.
136	Kinh môn	Túc thiếu dương đởm	Ở đầu xương sườn cụt thứ 12	Viêm thận, đau thần kinh gian sườn, đau gan mật.
137	Đới mạch	Túc thiếu dương đởm	Từ dưới đầu xương sườn cụt thứ 11 kéo thẳng xuống ngang với rốn là huyệt	Viêm tử cung, viêm bàng quang, đau sườn lưng, kinh nguyệt không đều. Châm tê mổ bụng
138	Ngũ xú	Túc thiếu dương đởm	Phía dưới đới mạch 3 thốn lưng, ngang với huyệt quan nguyên	Đau bụng dưới, đau viêm tử cung, viêm tử cung, viêm tinh hoàn, châm tê mổ bụng
139	Duy đạo	Túc thiếu dương đởm	Phí trước huyệt ngũ xu 1/2 thốn	Viêm tử cung, đau bụng dưới, táo bón. Châm tê mổ vùng bụng dưới.
140	Cự liêu	Túc thiếu dương đởm	Phía dưới sau huyệt duy đạo 3 thốn	Đau lưng, đau bụng dưới, viêm tinh hoàn, viêm tử cung, viêm bàng quang. Châm tê mổ đùi hông.
141	Hoàn khiêu	Túc thiếu dương đởm	Nằm sấp. đỉnh cụt lên 2 thốn, nối với đầu chót của xương đùi, điểm 1/3 ngoài của đường nối là huyệt	Đau hông, lưng đùi, đau thần kinh toạ, liệt chân.
142	Phong thị	Túc thiếu dương đởm	Nằm thẳng, ở phía ngoài đùi, 2 tay buông thẳng, đàu ngón tay giữa đến đâu thì đó là huyệt	Chân tê bại, đau đùi, đau đầu gối, liệt chân, châm tê mổ chân, đùi.
143	Tất đương quan	Túc thiếu dương đởm	Trên dương lăng tuyền 3 thốn	Đau sưng đầu gối, chân liệt, châm tê mổ cẳng chân và đùi.
144	Dương lăng tuyền	Túc thiếu dương đởm	Ở phía trước và dưới đầu chót trên của xương móc, ở chỗ trũng giữz 2 gân	Tê đau chân, liệt chân. Đau thần kinh toạ. Châm tê mổ vùng đùi và cẳng chân.
145	Huyền chung (tuyệt cốt)	Túc thiếu dương đởm	Ở trên mắt cá ngoài 3 thốn, ở bờ trước của xương mác (đối chiếu với tam âm giao)	Đau đầu gối, đau ống chân, bại liệt.
146	Túc quang minh	Túc thiếu dương đởm	Đỉnh mắt cá ngoài lên 5 thốn, bờ sau xương mác	Đau tê cẳng chân, mắt mờ. Châm tê mổ đùi chân.
147	Hành gian	Túc quyết âm can	Điểm nối giữa ngón chân cái và ngón thứ hai, dịch lên 1/2 thốn là huyệt	Đau đầu, hoa mắt, kinh nguyệt kéo dài, trẻ em sài giật, đau thần kinh gian sườn. Châm tê mổ vùng bụng.
148	Thái xung	Túc quyết âm can	Từ điểm nối giữa ngón chân cái và ngón thứ hai, dịch lên 1,5 thốn	Đau đầu, hoa mắt, đau đỉnh đầu, huyết áp cao, băng huyết, bế kinh, viêm tuyến vú.
149	Âm liêm	Túc quyết âm can	Từ giữa bờ trên của xương mu, sang ngang 2,5 thốn, rồi thẳng xuống 2 thốn	Đau đùi, bạch đới, kinh nguyệt không đều, ngứa bộ phận sinh dục. Châm tê mổ bộ phận sinh dục.
150	Chương môn	Túc quyết âm can	Nằm nghiêng phía dưới đầu ngoài của xương sườn cụt thứ II	Nôn, đau bụng, ỉa lỏng, viêm gan đau sườn, đau lưng. Châm tê mổ bụng.
151	Kỳ môn	Túc quyết âm can	Núm vú thẳng xuống, cách huyệt cự khuyết 4 thốn	Đau gan, nôn, không tiêu, ngực đau.
152	Trung đô	Túc quyết âm can	Trên huyệt tam âm giao 4 thốn	Bệnh ở gan mật, dạ dày, bộ phận sinh dục. Châm tê mổ bộ phận sinh dục.
153	Trung phong	Túc quyết âm can	Trước mắt cá trong 1 thốn, gân cơ, gấp khớp cổ chân lại, chỗ lõm là huyệt	Chân lạnh, liệt bàn chân, đau lưng, tiểu tiện khó khăn.
154	Tất quan	Túc quyết âm can	Sau huyệt âm lăng tuyền độ 1 thốn	Đau khớp gối, mỏi gối.
155	Tứ thần thông	Kỳ kinh	Cách trước, sau phải, trái của huyệt bách hội 1 thốn, 4 phía có 4 huyệt	Đau đầu, hoa mắt, động kinh, thần kinh suy nhược.
156	Ngoại kim tân ngọc dịch	Kỳ kinh	Phía trên yết hầu 1 thốn, sang ngang 3 phân	Mất tiếng, câm, bệnh ở miệng, nước, nhãi nhiều.
157	Á huyệt	Kỳ kinh	Trước cổ 2 huyệt: từ điểm giữa của đường nối nhân nghinh với thuỷ dột, dịch ra ngoài chừng 2 phân. Sau cố 2 huyệt: từ huyệt phong trì 4 phân	Câm, mất tiếng.
158	Suyễn tức	Kỳ kinh	Từ huyệt đại chuỳ ngang sang 2 bên 1 thốn	Hen suyễn
159	Khí môn	Kỳ kinh	Từ huyệt quan nguyên ngang sang 3 thốn	Băng huyết, phụ nữ vô sinh, viêm tinh hoàn, viêm bàng quang, di mộng tinh.
160	Ấn đường	Kỳ kinh	Chính giữa 2 lông mày	Nhức đầu, hoa mắt, huyết áp cao. Châm tê mổ sọ não.
161	Thái dương	Kỳ kinh	Từ khoảng giữa đoạn nối cuối tông mày và đuôi mắt, dịch ra 1 thốn	Nhức thái dương, cao huyết áp, thị lực giảm đau mắt. Châm tê mổ sọ não.
162	Thượng liêm tuyền	Kỳ kinh	Ngẩng đầu, ở đường thẳng giữa cổ, trên yết hầu 1 thốn	Câm, chẩy nước dãi, lưỡi cứng ngọng.
163	Tử cung	Kỳ kinh	Dưới rốn 4 thốn từ trung cực ngang ra 3 thốn	Đau bụng kinh, kinh nguyệt không đều, sa dạ con, di mộng tinh.
164	Bát phong	Kỳ kinh	Giữa 2 đầu của các xương bàn chân thứ nhất. Mỗi bàn chân 4 huyệt , 2 bên có 8 huyệt	Đau đầu, đau răng kinh nguyệt không đều, đau sưng bàn chân, rắn cắn, sốt rét.
165	Thập tuyên	Kỳ kinh	Ở mười đầu ngón tay , cách móng tay độ 1 phân	Cấp cứu nhưngc trường hợp: hôn mê, trúng thử, động kinh, bệnh tâm thần.
166	Tứ phùng	Kỳ kinh	Điểm giữa của đường nối xuong đốt thứ 2 với xương đốt thứ 3 của ngón út, ngón đeo nhẫn, ngón giữa và ngón chỏ	Trẻ em chậm tiêu, ho gà, gầy còm.
167	Bát tà	Kỳ kinh	Điểm giữa chỗ tiếp giáp 5 ngón tay. Hai tay có 8 huyệt	Cánh tay sưng, răng đau, buốt đầu từ trán lên đỉnh đầu.
168	Hoa đà giáp tích	Kỳ kinh	Bắt đầu từ đốt sống D1 đến L5, tất cả 17 đốt. Mỗi đốt sang ngang ứng với từng đốt sống trái phải 1/2 thốn, có 2 huyệt: 17 đốt, gồm 34 huyệt	Ho hen, đau lưng, 1 số chứng bệnh của các tạng phủ
169	Ế minh	Huyệt mới	Điểm giữa của đường nối ế phong với phong trì	Ù tai, điếc, đau vùng chầm, mất ngủ.
170	An miên I	Huyệt mới	Điểm giữa của đường nối ế phong với ế minh	Mất ngủ, tâm hồi hộp, tinh thần phân lập, tâm thần, điếc tai, ù tai.
171	An miên II	Huyệt mới	Điểm giữa của đường nối ế minh với phong trì	Như An miên I.
172	Hạ phù đột	Huyệt mới	Dưới phủ đột 1/2 thốn	Chữa liệt tay, bướu cổ. Châm tê mổ mắt, bướu cổ, nhổ răng.
173	Chỉ tả	Huyệt mới	Dưới rốn 1,5 thốn	Lỵ, ỉa lỏng, viêm ruột.
174	Tứ đường	Huyệt mới	Từ chỗ cao nhất của bờ trên xương bánh chè lên 4,5 thốn	Viêm gối, liệt chân, tê đau liệt cơ trước đùi.
175	Mai bộ	Huyệt mới	Dưới bễ quan 2,5 thốn	Liệt chân, đau tê đùi hông.
176	Tiền tiến	Huyệt mới	Trên phong thị 2,5 thốn	Liệt chân, tê đau đùi mông.
177	Toạ cốt	Huyệt mới	Từ điểm giữa của đường nối mấu chuyến lớn với xương cùng cụt, xuống 1 thốn	Đau thần kinh toạ, liệt teo cơ hông, liệt chân.
178	Nội ma điểm	Huyệt mới	Điểm giữa của đường nối huyệt thái khê với huyệt âm lăng tuyền (hoặc từ huyệt lậu cốc lẽn 1/2 thốn)	Đau chân, tê liệt chân, châm tê mổ vùng bụng (dạ dày, ruột thừa...)
179	Nha thống	Huyệt mới	Ở lòng bàn tay, giữa đầu trên của xương bàn thứ 3 và xương bàn thứ 4, cách nếp nối ngón và bàn tay khoảng 1 thốn	Đau răng.
180	Huyết áp điểm	Huyệt mới	Giữa đốt cổ 6-7 (C6-C7) ngang ra 2 bên, mỗi bên 2 thốn	Huyết áp giao động, đau cổ, đau vai.
181	Định suyễn	Huyệt mới	Đại chuỳ ra 2 bên, mỗi bên 1/2 thốn	Hen suyễn, viêm phế quản, đau liệt cánh tay vai
182	Kết hạch huyệt	Huyệt mới	Đại chuỳ ra 2 bên, mỗi bên 3,5 thốn	Lao phổi, viêm phổi, đau vai.
183	Vị huyệt nhiệt	Huyệt mới	Từ giữa D4 và D5 sang 2 bên mỗi bên 1/2 thốn	Đau dạ dày, răng lợi sưng, đau lưng.
184	Can nhiệt huyệt	Huyệt mới	Từ giữa D5 và D6 sang hai bên, mỗi bên 1/2 thốn	Hen suyễn, đau lưng, tức ngực
185	Tỳ nhiệt huyệt	Huyệt mới	Từ giữa D6-D7 sang 2 bên, mỗi bên 1/2 thốn	Tiêu hoá kém, viêm tuyến tuỵ, đau lưng.
186	Thận nhiệt huyệt	Huyệt mới	Từ giữa D7-D8 sang 2 bên mỗi bên 1/2 thốn	Viêm thận, nhiễm trùng niêu đạo, đau lưng.
187	Thận tích	Huyệt mới	Từ giữa L2-L3 sang 2 bên mỗi bên 1/2 thốn	Đau lưng, di mộng tinh, liệt chân, đau thần kinh hông. Châm tê mổ thận.
188	Lạc thượng	Huyệt mới	Trên ngoại quan 3 thốn	Điếc, liệt tay, đau khớp tay (cổ tay, khuỷu tay).
189	Vạn lý	Huyệt mới	Dưới túc tam lý 1/2 thốn hoặc dưới độc tỵ 3,5 thốn	Đau mắt, đau đầu gối, tê liệt cẳng chân.
190	Khiêu dược	Huyệt mới	Từ gai chậu trước trên đến xương cùng cụt vẽ 1 đường. Huyệt ở trên đường đó, cách gai chậu trước trên 2 thốn	Đau thần kinh toạ, liệt teo cơ mông, liệt chân.
191	Hậu huyết hải	Huyệt mới	Phía sau huyệt huyết hải mọt thốn	Liệt chân, chữa chân bắt chéo, liệt đám cơ trong đùi, chữa chân xoay ngoài, lật ngoài.
192	Giải tiễn	Huyệt mới	Trên hậu huyết hải 4 thốn	Liệt chân, chữa chân xoay ngoài hoặc chân lật ngoài, chân bắt chéo.
193	Uỷ thượng	Huyệt mới	Trên uỷ trung 2 thốn	Đau tê đùi, liệt chân
194	Trực lập	Huyệt mới	Trên uỷ trung 4,5 thốn	Liệt chân, tê đau đùi, mông
195	Ấn thượng	Huyệt mới	Trên ân môn 2 thốn	Liệt chân, mặt sau đùi đau tê, hông lưng đau, đau đầu
196	Bàng cường	Huyệt mới	Từ xương cụt sang 2 bên 1,5 thốn	Thoát giang, sa tử cung.
197	Củ ngoại phiên I	Huyệt mới	Đưới tam âm giao 1/2 thốn	Liệt chân, làm cho cho chân lật trong, xoay trong.
198	Cù ngoại phiên II	Huyệt mới	Ở phía trong thừa sơn 1 thốn	Như củ ngoại phiên I.

Nhìn Mặt Biết Bệnh

Mới đây tạp chí Thời trang và sắc đẹp của Mỹ đã đưa ra “bản đồ” 

                     Về các chứng bệnh thường thấy và biểu hiện rõ qua các vị trí khác nhau trên khuôn mặt.

       'Bản đồ' này  nhằm giúp mọi người nắm được cách nhận biết để phát hiện và điều trị bệnh kịp thời.

                                                       

Vị trí số 1 và 2: Các bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa 

 Khi gặp các vấn đề về da và tiêu hóa, hai vị trí này sẽ thể hiện rất rõ tình trạng của bệnh, có thể là những nốt mụn đầu đen, mẩn ngứa hoặc biến đổi màu sắc từ sáng trở thành tối sạm… 

 Lúc này bạn cần lưu ý hạn chế ăn các loại đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và ngừng uống thuốc giảm béo nếu có. Nên uống nhiều nước, ăn uống thanh đạm với nhiều rau củ quả và các thực phẩm giàu chất xơ. 

 Vị trí số 3: Các bệnh liên quan đến gan

 Biểu hiện khi cơ thể bạn đang báo động về việc hoạt động quá tải của chức năng gan ở vị trí số 3 có thể là ra nhiều mồ hôi, biến đổi sắc da, dị ứng nổi mẩn đỏ… 

 Để giảm gánh nặng cho gan, nên tránh uống bia rượu, các loại thức ăn nhiều dầu mỡ. Đồng thời, tăng cường chế độ luyện tập hoặc chí ít cũng vận động khoảng 30 phút/ ngày để tăng cường thể lực, đảm bảo ngủ đủ giấc tạo điều kiện cho gan được nghỉ ngơi và lấy lại “phong độ” tiếp tục hoạt động trơn tru. 

 Vị trí số 4, 5, 7 và 8: Các bệnh liên quan đến thận

 Khi vùng da quanh mắt và tai biến đổi màu sắc thành tối sạm hoặc xuất hiện quầng thâm mắt, chứng tỏ chức năng hoạt động của thận trong cơ thể đang gặp trục trặc. 

 Lúc này, nên điều chỉnh lại chế độ ăn uống một cách hợp lý với khẩu phần ăn nhiều trái cây, rau xanh và ngũ cốc, uống nhiều nước, ăn ít các thực phẩm chức nhiều cholesterol, nước uống có ga, rượu bia nhằm mục đích giảm tải áp lực và củng cố chức năng hoạt động của thận.

 Vị trí số 6: Các bệnh liên quan đến tim mạch

 Vùng mũi mọc nhiều mụn trứng cá, tấy đỏ, tiết nhiều chất nhờn bất thường không đơn giản chỉ là vấn đề của da mà quan trọng hơn nó là biểu hiện cho thấy tim mạch của bạn không được khỏe mạnh. 

 Bạn nên kiểm tra huyết áp và bổ sung vitamin B có trong các loại thực phẩm hàng ngày. Hạn chế ăn đồ cay, uống nước có chứa chất kích thích như cồn, cafein và các loại thịt. Nên nạp các loại thực phẩm giàu omega-3 và omega-6 như các loại cá, các loại hạt…  Ngoài ra, không nên sử dụng thường xuyên các loại hóa mỹ phẩm gây bít lỗ chân lông quanh vùng mũi, tạo điều kiện cho các vi khuẩn tấn công gây tổn thương da.

 Vị trí số 9 và 10: Các bệnh liên quan đến hệ hô hấp

 Nếu tại hai vị trí này thường xuất hiện các nốt ban đỏ dị ứng hoặc ửng hồng bất thường gây căng giãn da…bạn nên nghĩ ngay tới cơ quan hô hấp của mình để tiến hành các biện pháp đối phó kịp thời, giúp hệ hô hấp nhanh chóng phục hồi. 

 Nên ăn thực phẩm thanh đạm, cắt giảm đồ ngọt, đi đâu đó để hít thở bầu không khí trong lành, tránh tiếp xúc với môi trường nhiều khói bụi, vi khuẩn hay nấm mốc.

 Vị trí số 11 và 12: Các chứng bệnh liên quan tới rối loạn hoóc-môn trong cơ thể

 Sự thay đổi nội tiết hoặc biến đổi hoóc-môn có thể khiến vùng da tại hai vị trí này biến sắc đen, mọc mụn… Nên uống nhiều nước, ngủ đủ giấc, ăn nhiều rau xanh, giữ da mặt luôn sạch và khô thoáng để nhanh chóng “thổi bay” những triệu chứng khó chịu đó.

 Vị trí số 13: Các bệnh liên quan đến dạ dày

 Chức năng hoạt động của dạ dày bị suy giảm hay gián đoạn được thể hiện khá rõ tại vị trí số 13 này. Nên ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ, uống trà xanh để thúc đẩy tiêu hóa. Hạn chế các loại đồ ăn lạnh, cứng và có chứa nhiều axit. 

 Vị trí số 14: Các chứng bệnh viêm nhiễm

 Vị trí này xuất hiện nhiều nốt ban đỏ hoặc mụn trứng cá bất thường, rất có thể đó là phản ứng của cơ thể khi bị các loại vi khuẩn, virus tấn công. 

 Nên nghỉ ngơi điều độ, tránh thức khuya làm việc căng thẳng, nên uống nhiều nước và ngủ đủ giấc để giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng chống lại sự tấn công của các chứng bệnh viêm nhiễm.

CHÂM CỨU - ĐIỀU TRỊ VIÊM XOANG MŨI

A. Đại cương

Xoang mũi viêm thường do dị ứng hoặc nhiễm khuẩn hoặc phối hợp cả 2 yếu tố trên. Có thể bị 1 xoang hoặc kèm 2-3 xoang.

Y học cổ truyền gọi là Tỵ Lậu, Não Lậu, Tỵ Uyên (trường hợp nặng hơn), Tỵ Trĩ.

B. Nguyên nhân

Phế bị nhiễm phong hàn, mất chức năng tuyên giáng, phong nhiệt tà độc dồn đọng ở mũi gây ra bệnh (CCHG. Nghĩa).

Ăn uống những thứ cay, nóng... nhiệt uất lại ở kinh Đở m và đưa lên mũi. (CCHV. Nam).

Do thương phong cảm mạo tái phát nhiều lần, vi khuẩn xâm nhập vào xoang mũi gây bịnh (CCHT. Haœi).

C. Triệu chứng

a. Tại chỗ: Ấn mạnh vào mũi thấy đau, đau lan lên ổ mắt, lên gốc mũi, trán, khi tập trung suy nghĩ thì đau hơn, mũi bị nghẹt, có khi không ngửi thấy mùi vị, chảy nước mũi trong hoặc vàng, lỏng hoặc đặc, có mùi hôi.

b. Toàn thân: Sốt, đầu đau.

Trên lâm sàng thường gặp 3 loại sau.

1 - Xoang mũi viêm do Cảm Phong Hàn: Sốt, chảy nước mũi, ho, rêu lưỡi trắng, mạch Phù Khẩn.

2 - Xoang mũi viêm do Phế Nhiệt: miệng và họng khô, chảy nước mũi vàng, ho, rêu lưỡi hơi vàng, mạch Sác.

3 - Xoang mũi viêm do Đở m Nhiệt: Nước mũi vàng đặc, có mùi hôi, miệng đắng, sườn đau, đầu đau, mạch Huyền - Sác.

D. Điều trị

1- Châm Cứu Học Thượng Hải: Tuyên Phế, thông khiếu ở Mũi (T khiếu).

Huyệt chính: Nghênh Hương (Đtr.20) + Thông Thiên (Bq.7) + Toàn Trúc (Bq.2) .

Huyệt phụ: Hành Gian (C.2) + Hợp Cốc (Đtr.4) + Liệt Khuyết (P.7) + Phong Trì (Đ.20) .

Kích thích mạnh vừa, cách 1 ngày châm 1 lần, 10 - 15 lần là 1 liệu trình.

Phế nhiệt thêm Hợp Cốc (Đtr.4), Liệt Khuyết (P.7) . . Đở m nhiệt thêm Hành Gian (C.2), Phong Trì (Đ.20).

Ý nghĩa: Nghênh Hương ở cạnh mũi, có tác dụng thông mũi; Toàn Trúc để tuyên thông khiếu và trị đầu đau; Thông Thiên có tác dụng tiết biểu, trị mũi nghẹt.

Phế nhiệt: thêm Liệt Khuyết và Hợp Cốc để sơ tán phong tà và thanh nhiệt ở Phế; Đở m nhiệt: thêm Phong Trì để tiết Đở m Hoả; Hành Gian để sơ Can.

2- Thượng Tinh (Đc.23) + Khúc Sai (Bq.4) + Ấn Đường + Phong Môn (Bq.12) + Hợp Cốc (Đtr.4) (Châm Cứu Yếu Lãm).

3- Phong Phủ (Đc.16) + Thượng Tinh (Đc.23).

Nếu chưa bớt, thêm Bá Lao + Hòa Liêu (Đtr.19) + Nhân Trung (Đc.26) + Phong Trì (Đ.20) (Châm Cứu Đại Thành).

4- Nhóm 1: Hợp Cốc (Đtr.4) + Nghênh Hương (Đtr.20) + Thượng Tinh (Đc.23).

Nhóm 2: Ấn Đường + Liệt Khuyết (P.7) + Phong Trì (Đ.20) (Trung Quốc Châm Cứu Học Khái Yếu).

5- Ấn Đường + Hợp Cốc (Đtr.4) + Liệt Khuyết (P.7) + Nghênh Hương (Đtr.20) (Trung Quốc Châm Cứu Học Khái Yếu).

6- Ấn Đường + Hợp Cốc (Đtr.4) + Liệt Khuyết (P.7) + Nghênh Hương (Đtr.20) (Châm Cứu Học Giảng Nghĩa).

7- Phế Nhiệt: Ấn Đường + Dũng Tuyền (Th.1) + Hợp Cốc (Đtr.4) + Liệt Khuyết (P.7) + Nghênh Hương (Đtr.20) [đều tả].

Đởm Nhiệt: Hành Gian (C.2) + Nghênh Hương (Đtr.20) + Phong Trì (Đ.20) + Thượng Tinh (Đc.23) (Châm Cứu Trị Liệu Học).

8- Ấn Đường + Hợp Cốc (Đtr.4) + Khiếu Âm (Đầu) + Nghênh Hương (Đtr.20) + Ngoại Quan (Ttu.5) + Phế Du (Bq.13) + Phong Trì (Đ.20) + Thông Thiên (Bq.7) + Trung Chử (Ttu.3) (Châm Cứu Học Việt Nam).