CẨM NANG CHẨN TRỊ ĐÔNG Y
Mọi người học đông y chắc hẳn đều biết thầy Sửu. Rất nổi tiếng trong lãnh vực châm cứu. Kinh nghiệm của thầy là một kho kiên thức quý giá của ngành y học cổ truyền Việt nam. Rất may được sự giúp đỡ của Lương y Lê Văn Sửu, Viện Thông tin Thư viện Y học Trung ương tiến hành xây dựng site "Cẩm nang chẩn trị Đông y". Đây là tập hợp những kiến thức cơ bản nhất và những kinh nghiệm thực hành quý báu trong hơn 20 năm của tác giả Lê Văn Sửu. Hy vọng đây là Tài liệu tham khảo hữu ích cho những người yêu thích Y học cổ truyền và cho những thầy thuốc thực hành trong công tác khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
http://www.mediafire.com/download/dd7hhf87i0dp9lx/camnangchantridongyLevansuu.pdf
Những Tác Dụng Đặc Hiệu Của Một Số Huyệt Vị Cần Chú Ý
Đối
với thầy thuốc thực hành châm cứu, việc nắm vững tác dụng đặc hiệu của
huyệt giúp cho điều trị đạt hiệu quả tốt nhất, bằng số huyệt ít nhất,
trong thời gian ngắn nhất. Người bệnh sớm ổn định sức khỏe, sớm trở lại
sản xuất và sinh hoạt bình thường, có thêm lòng tin vào phép chữa bệnh
bằng châm cứu, đồng thời cũng thêm tin tưởng hơn vào khả năng của con
người trong cuộc sống cộng đồng.
Để
gợi ý cho việc tiếp tục tìm kiếm và sử dụng tác dụng đặc hiệu trong các
huyệt vị, xin nêu mấy nhận định về huyệt đặc hiệu như sau:
Huyệt đặc hiệu là huyệt có những tác dụng mà dường như kinh đó không chuyên thuộc.
Ví dụ: Huyệt Tứ độc trên kinh thủ thiếu dương tam tiêu có tác dụng chữa viêm thận; huyệt Liệt khuyết trên kinh phế có tác dụng chữa bệnh bàng quang v.v...
Huyệt chữa một loại bệnh mà ở các huyệt khác nhau không có tác dụng đó. Ví dụ như
huyệt Phong long chuyên trị các loại chứng đàm, huyệt Hạ liêm trị bệnh rụng tóc, huyệt Chi chính trị hạt cơm, nốt ruồi, huyệt Ốc ế trị rôm sảy v.v...
Huyệt có tác dụng mạnh nhất trong số nhiều huyệt vị cùng loại bệnh. Ví dụ: Nhiều huyệt có tác dụng trị hen suyễn nhưng huyệt Linh đài cứu ngải có tác dụng mạnh hơn hết; nhiều huyệt có tác dụng chữa lỵ nhưng huyệt Thượng cự hư có tác dụng mạnh hơn hết; nhiều huyệt có tác dụng cải biến nhu động ruột nhưng huyệt Thiên khu có tác dụng mạnh hơn hết v.v...
Huyệt có tác dụng bao trùm các loại bệnh chứng trong một vùng cơ thể rộng lớn: Như huyệt Hợp cốc có tác dụng với tất cả các bệnh ở mặt, mắt, mũi, miệng; huyệt Liệt khuyết với tất cả các bệnh ở gáy, cổ, đầu; huyệt Nội quan với tất cả các bệnh nội tạng; huyệt Chi câu với tất cả các bệnh ở sườn ngực v.v...
Dưới đây là bảng kê một số huyệt có tác dụng đặc hiệu ghi được ở tất cả các sách, đã được đưa vào du huyệt ở phần trước.
Phần 1. HUYỆT ĐẶC HIỆU TRÊN KINH PHẾ
1. Trung phủ: Trị đảm nhiệt, đảm hư. Cánh tay mát lạnh (cứu).
2. Xích trạch: Viêm dạ dày, viêm ruột (chích nặn máu xung quanh).
3. Liệt huyết: Bệnh người già đái nhiều, viêm đường tiết niệu, các chứng khí hóa.
4. Thái uyên: Trị chứng mất mạch.
5. Ngư tế: Các chứng nghiện (rượu, thuốc v.v...)
Phần 2. HUYỆT ĐẶC HIỆU TRÊN KINH ĐẠI TRƯỜNG
6. Thương dương: Mắt thanh manh (cứu bên đối diện của mắt bị bệnh).
7. Hợp cốc: Bệnh vùng mặt, gây tê để mổ. Cứu bằng ngải, trị mụn nhọt nhiều miệng trên
đầu, vết thương lâu ngày không lành miệng.
8. Dương khê: Toét mắt.
9. Ôn lưu: Nói cuồng thấy quỷ, lưỡi thè lè.
10. Hạ liêm: Rụng tóc.
11. Thượng liêm: Xương tủy lạnh.
12. Khúc trì: Mình đau như sâu cắn, bệnh ngoài da.
13. Tý nhu: Trị bệnh mắt.
14. Cự cốt: Trong ngực có huyết ứ.
15. Nghinh hương: Mặt ngứa sưng phù, phong rung rung như có giun bò.
Phần 3. HUYỆT ĐẶC HIỆU TRÊN KINH DƯƠNG MINH VỊ
16. Tứ bạch: Giun chui ống mật.
17. Giáp xa: Đau răng hàm dưới
18. Đại nghinh: Mắt đau không nhắm được.
19. Nhân nghinh: Nói cuồng, thấy, nghe, lung tung.
20. Khố phòng: Uất khí gây bệnh, giải nỗi buồn bực.
21. Ốc ế: Da dẻ đau rát, rôm sảy.
22. Thiên khu: Tăng giảm nhu động ruột, giun đường ruột.
23. Thủy đạo: Viêm thận, viêm bàng quang.
24. Bễ quan: Teo cơ chi dưới.
25. Túc tam lý: Bệnh vùng bụng trên, làm tăng bạch cầu.
26. Thượng cự hư: Lỵ, viêm đại tràng.
27. Hạ cự hư: Lông tóc khô.
28. Phong long: Các loại bệnh chứng về đàm.
29. Giải khê: Viêm thận.
30. Hãm cốc: Mặt sưng, viêm xoang má.
31. Nội đình: Đau răng hàm trên.
32. Lệ đoài: Nhiều mộng mị, não bần huyết (thiếu máu não).
Phần 4. HUYỆT ĐẶC HIỆU TRÊN KINH TÚC THÁI ÂM TỲ
33. Ẩn bạch: Có thể làm tăng tiểu cầu chống các loại xuất huyết.
34. Thái bạch: Ợ hơi, viêm tuỵ cấp, mạn.
35. Thương khâu: Ung ăn mòn (hoại thư), kinh phong mạn.
36. Tam âm giao: Bệnh tật vùng bụng dưới, viêm da do thần kinh, thai không ra (phối hợp với Hợp cốc).
37. Lậu cốc: Ăn nhiều mà mình gầy.
38. Âm lăng tuyền: Viêm thận.
39. Huyết hải: Viêm da do thần kinh, giun sán (gọi là Bách trùng sào).
40. Đại hoành: Giun đũa đường ruột.
41. Chu vinh: Đa dâm.
42. Đại bao: Toàn thân đau đớn.
43. Thực đậu: Trong bụng, cách có nước.
Phần 5. HUYỆT ĐẶC HIỆU TRÊN KINH THỦ THIẾU ÂM TÂM
44. Thiếu hải: Viêm hạch bạch huyết, lao hạch.
45. Thông lý: Lưỡi cứng không nói được, mất tiếng.
46. Âm khích: Mồ hôi trộm.
47. Thần môn: Các loại diễn biến về nhịp tim.
48. Thiếu phủ: Âm hộ ngứa gãi.
49. Thiếu xung: Co thắt cơ tim.
Phần 6. HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN KINH THÁI DƯƠNG TIỂU TRƯỜNG
50. Thiếu trạch: Các bệnh về tuyến sữa và vú.
51. Hậu khê: Ghẻ lở, ngứa gãi.
52. Uyển cốt: Viêm túi mật, năm ngón tay không thể co duỗi.
53. Dương cốc: Trẻ em kinh giản, lưỡi cứng không bú.
54. Dưỡng lão: Mắt dính, mắt mờ.
55. Chi chính: Hột cơm, nốt ruồi (với Thần môn), tăng men tiêu hóa ruột non, trị hở van tim.
56. Tiểu hải: Bệnh múa đạp (Parkinson)
57. Thiên tông: Các bệnh về tuyến sữa và vú.
58. Quyền liêu: Khuông mắt động không dứt.
59. Thính cung: Mất tiếng.
Phần 7. HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN KINH TÚC THÁI DƯƠNG BÀNG QUANG
60. Tán trúc: Chính nặn máu ba lần, mắt rất sáng.
61. Thông thiên: Mũi tắc, các loại bệnh về mũi.
62. Lạc khước: Mắt thanh manh, nội chướng (mắt mờ do nhãn áp tăng).
63. Ngọc chẩm: Đầu đau, mắt như lòi ra.
64. Thiên trụ: Gáy cứng, não nặng như lòi ra.
65. Đại trữ: Các bệnh về xương.
66. Phong môn: Tiết nhiệt khí của chư dương, tránh phát mụn nhọt ở lưng trên (hậu bối ung thư).
67. Phế du: Còng lưng, có chắp lẹo mọc ở mí mắt, bệnh chi trên.
68. Đốc du: Rụng tóc, vẩy nến.
69. Cách du: Các bệnh về máu, ung thư dạ dày (Vị nham).
70. Can du: Các bệnh về mắt, hắt hơi (đế).
71. Đảm du: Có tác dụng sát trùng rất mạnh (ký sinh trùng, vi trùng,..).
72. Tỳ du: Sốt rét lâu ngày.
73. Tam tiêu du: Viêm thận.
74. Thận du: Mặt xạm, đen mặt (bệnh Addison: Suy thượng thận tiên phát ).
75. Hội dương: Liệt dương.
76. Phách hộ: Teo phổi.
77. Cao hoang du: Mọi bệnh đều chữa.
78. Dương cương: Viêm túi mật, vàng da.
79. Chí thất: Viêm tuyến tiền liệt.
80. Bào hoang: Căng bọng đái.
81. Ân môn: Thoát vị đĩa đệm cột sống.
82. Thừa sơn: Chuột rút bắp chân, thổ tả.
83. Bổ tham: Gót chân đau.
84. Thân mạch: Viêm màng não, màng tủy.
85. Kinh cốt: Còng khòm lưng.
86. Thúc cốt: Phát bối ung thư (mụn nhọt ở lưng trên).
87. Chí âm: Lệch ngôi thai, gây nôn chống trúng độc.
Phần 8. HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN KINH TÚC THIẾU ÂM THẬN
88. Dũng tuyền: Mặt đen như màu than, nhiệt quyết.
89. Nhiên cốc: Hầu họng sưng đau, viêm họng hạt.
90. Thái khê: Rụng tóc, choáng tiền đình.
91. Đại chung: Khó ỉa.
92. Thủy tuyền: Khi thấy kinh thì đau tim.
93. Chiếu hải: Nhìn như thấy sao (hoa mắt), đảo kinh (đàn bà hành kinh ngược lên).
94. Phục lưu: Mồ hôi ra không dứt.
95. Giao tín: Ra mồ hôi trộm.
96. Đại hách: Đau hệ thống thần kinh cùng cụt.
97. Hoang du: Dạ dày co rút.
98. Thạch quan: Cột sống cứng khó hoạt động.
99. Thông cốc: Ngáp méo miệng.
100. U môn: Dạ dày co rút.
101. Du phủ: Suyễn lâu ngày (cứu 7 mồi thì hiệu quả).
Phần 9. HUYỆT ĐẶC BIỆT NẰM TRÊN KINH THỦ QUYẾT ÂM TÂM BÀO
102. Khúc trạch: Viêm ruột thừa.
103. Khích môn: Ưu uất, bỏng rát.
104. Gian sử: Sốt rét, trẻ em hỗn láo với khách.
105. Nội quan: Các bệnh nội tạng.
106. Đại lăng: Dạ dày xuất huyết.
107. Lao cung: Say nắng, cứu ngải chữa viêm vòm miệng, hôi miệng, viêm lợi, sún răng.
108. Trung xung: Sốt cao co giật.
Phần 10: HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN KINH THIẾU DƯƠNG TAM TIÊU
109. Quan xung: Viêm kết mạc.
110. Dịch môn: Sưng trong và ngoài họng.
111. Trung chử: Tai ù, tai điếc.
112. Dương trì: Bệnh rối loạn thần kinh thực vật.
113. Ngoại quan: Các loại ngoại cảm.
114. Chi câu: Bí ỉa, táo bón, đau sườn ngực.
115. Hội tông: Đau da thịt.
116. Tứ độc: Viêm thận.
117. Thiên tỉnh: Lao hạch, dị ứng mẩn ngứa.
118. Ế phong: Đau thần kinh sinh ba.
119. Khế mạch: Ngưỡng nghe khuếch đại, sợ tiếng động.
120. Lư tức: Thở suyễn.
121. Giác tôn: Tai sưng đỏ.
122. Nhĩ môn: Viêm khớp hàm dưới.
123. Đồng tử liêu: Khuất quang bất chỉnh (nhìn thấy vật bị cong).
Phần 11. HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN KINH THIẾU DƯƠNG ĐỞM
124. Thích hội: Xương hàm dưới lồi cối cách nhau từ 1-2 thốn (trễ khớp).
125. Khách chủ nhân: Môi mép cứng.
126. Hàm yếm: Viêm mũi, hay hắt hơi.
127. Huyền lư: Mặt sưng, da mặt đỏ.
128. Huyền ly: Mặt phù thũng da mặt sưng đỏ.
129. Khúc mấn: Thiên đầu thống, đau đầu nhức mắt làm chột mắt (hỏng một mắt).
130. Suất cốc: Đau đầu hai góc não, phong sau khi say rượu (say rượu đau đầu).
131. Phù bạch: Bướu cổ.
132. Đầu khiếu âm: Lao xương, ung thư (ung nhọt lớn) phát khắp nơi.
133. Hoàn cốt: Chân tay mềm yếu không đi đất được.
134. Dương bạch: Sụp mi.
135. Lâm khấp: Viêm kết mạc, viêm tuyến lệ cấp tính.
136. Não không: Thiên đầu thống làm chột mắt, đau đầu làm rối loạn nhịp tim.
137. Phong trì: Bệnh não, bệnh mắt.
138. Kiên tỉnh: Đau vú, đẻ khó và trúng gió sau đẻ (cứu 7 mồi).
139. Nhiếp cân: Ợ chua.
140. Nhật nguyệt: Loét dạ dày, tá tràng.
141. Đới mạch: Bại liệt do ngoại thương.
142. Ngũ khu: Sa nội tạng ở bụng dưới.
143. Phong thị: Dị ứng mẩn ngứa, ngứa gãi khắp người
144. Dương lăng tuyền: Tê dại cạnh ngoài chi dưới.
145. Dương giao: Viêm hạch lâm ba ở cổ.
146. Ngoại khâu: Cứu giải nọc độc chó dại (Chỉ để tham khảo).
147. Quang minh: Bệnh ở mắt, cai sữa, làm giảm sữa.
148. Dương phụ: Cứu ngải trị hai chân lạnh ngắt, mặt lấm chấm đen như bụi than.
149. Tuyệt cốt: Trị trĩ dò, với Túc tam lý (đều cứu) đề phòng trúng gió.
150. Khâu khư: Thở dài.
151. Túc lâm khấp: Chống xung huyết do va đập ngoại thương gây ra khắp mọi nơi, rối loạn tuần hoàn não do kẹt động mạch não.
Phần 12. HUYỆT ĐẶC BIỆT NẰM TRÊN KINH TÚC QUYẾT ÂM CAN
153. Đại đôn: Dái sưng to một bên (viêm tinh hoàn 1 bên).
154. Hành gian: Miệng méo.
155. Thái xung: Dưới nách có nhọt mã đao dó, (rò hạch nách).
156. Trung phong: Dương vật cứng đau.
157. Lãi câu: Dương vật cứng vươn ra.
158. Trung đô: Sau khi đẻ nước hôi không dứt.
159. Khúc tuyền: Thân thể cực đau.
160. Âm bao: Đau thắt lưng và xương cùng dẫn vào trong bụng.
161. Ngũ lý: Bìu dái ẩm ngứa (túi tinh hoàn ẩm ngứa).
162. Âm liêm: Bệnh vô sinh.
163. Cấp mạch: Bao trứng dái tích nước (viêm mào tinh hoàn).
164. Chương môn: Vai và cánh tay không giơ lên được.
165. Kỳ môn: Co thắt khí quản.
Phần 13. HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN MẠCH ĐỐC
166. Trường cường: Thượng mã phong (trúng gió khi giao hợp).
167. Yêu dương quan: Cấp tính ỉa ra máu.
168. Mệnh môn: Mình nóng như hoả, đầu đau như phá.
169. Tích trung: Viêm màng nhện tuỷ sống.
170. Chí dương: Giun chui ống mật.
171. Cân súc: Uốn ván (tê-ta nốt).
172. Linh đài: Chữa hen suyễn (cứu), mụn nhọt (chích nặn máu).
173. Thần đạo: Ngáp hàm răng trật ra, miệng há không ngậm lại được (sái quai hàm).
174. Thân trụ: Mụn nhọt (chích nặn máu).
175. Đại chuỳ: Răng cửa khô.
176. Á môn: Bệnh não phát triển không đều (bệnh về tuyến yên).
177. Phong phủ: Trong đầu trăm thứ bệnh, chảy máu mũi không dứt.
178. Não bộ: Mắt vàng do tắc mật cấp tính.
179. Hậu đỉnh: Mồ hôi ra ở khắp các khớp.
180. Bách hội: Trăm bệnh đều chữa, uống rượu đỏ mặt, vô tâm lực.
181. Tiền đình: Da đầu sưng, sinh hắc lào.
182. Thượng tinh: Các bệnh ở mũi.
183. Thần đình: Bệnh tinh thần, thần kinh.
184. Tố liêu: Trụy tim mạch, suy hô hấp.
185. Nhân trung: Choáng ngất, hôi miệng.
186. Đoài đoan: Lưỡi khô.
187. Ngận giao: Mũi có thịt thừa (pô lip).
Phần 14. HUYỆT ĐẶC HIỆU NẰM TRÊN MẠCH NHÂM
188. Hội âm: Đau dương vật và quy đầu, sưng âm hộ, cứu chết đuối.
189. Khúc cốt: Đái ra dưỡng chấp.
190. Trung cực: Sau đẻ nước hôi không ra.
191. Quan nguyên: Châm nhiều lần tiêu mất giun đũa đường ruột.
192. Thạch môn: Không ăn được chất bột, cốc không hoá.
193. Khí hải: Ấn day trị cấp tính bong gân cột sống thắt lưng, đau không cúi ngửa được.
194. Âm giao: Trẻ em lõm thóp, thóp không đầy kín.
195. Thần khuyết: Lao ruột, dính ruột mà choáng.
196. Thuỷ phân: Mọi thứ phù thũng.
197. Trung quản: Phủ hội (mọi bệnh tiêu hoá).
198. Cự khuyết: Mọi chứng về tim.
199. Cưu vỹ: Ít tuổi mà mệt mỏi vì phòng dục.
200. Chiên trung: Mọi bệnh về khí.
201. Ngọc đường: Phổi có nước (phù phổi).
202. Tử cung: Nước bọt như keo trắng.
203. Toàn cơ: Co thắt thực quản và cổ dạ dày.
204. Thiên đột: Da mặt nóng, lòng đố kỵ.
205. Liêm tuyền: Các bệnh về lưỡi.
206. Thừa tương: Đái nhiều, uống nhiều.
Trên
đây là những tác dụng đặc hiệu của các huyệt vị thuộc 14 đường kinh
được khai thác ở các tài liệu, một số đã qua quá trình thực nghiệm. Tác
dụng đặc hiệu ở đây khác với các huyệt vị lạ ngoài kinh và tân huyệt.
Tân và kỳ huyệt có những tác dụng chuyên thuộc về một loại bệnh riêng,
cho nên cần khai thác khía cạnh chuyên thuộc về bệnh lạ, bệnh khó của nó
để phối hợp sử dụng nhằm làm tăng hiệu quả chữa bệnh.
Ngũ Du Phối Ngũ Hành
A. Huyệt ở đầu - cổ - mặt
221. Tứ Thần thông
Vị trí: Ở huyệt Bách hội ra trước, sau, phải, trái cáh đều 1 thốn. (H.124)
Cách châm: Châm luồn dưới da, sâu 0,5 – 1 thốn.
Chủ trị: Đỉnh đầu trướng đau, chóng mặt, động kinh, suy nhược thần kinh.
222. Ngạch trung
Vị trí: Ở huyệt Ấn đường lên 1 thốn. (H.125)
Cách châm: Châm luồn kim dưới da, dâu 0,5 – 1 thốn.
Chủ trị: Viêm xoang hàm, mất ngủ, hồi hộp, chóng mặt.
223. Sơn căn
Vị trí: Ở trên giữa sống mũi, giữa đường ngang hai khoé mắt trong. (H.125)
Cách châm: Châm đứng kim dưới da xuống dưới sâu 0,3 – 0,5 thốn, tránh châm vào xương dễ say kim.
Chủ trị: Viêm xoang hàm, mất ngủ, chóng mặt.
224. Mục minh
Vị trí: Ở bờ mép tóc trước trán, thẳng đồng tử lên mép tóc trán là huyệt (Lâm khấp xuống 0,5 thốn). (H. 125)
Cách châm: Châm luồn dưới da, sâu 0,5 – 1 thốn.
Chủ trị: Đau đầu, viêm kết mạc, sức nhìn giảm sút.
225. Đầu Quang minh (Ngư thượng)
Vị trí: Huyệt Ngư yêu thẳng lên 0,3 – 0,5 thốn.
Cách châm: Châm chếch, sâu 0,3 – 0,5 thốn.
Chủ trị: Tật khúc xạ, thần kinh trên hốc đau, sụp mi.
226. Ngư vỹ.
Vị trí: Ở phía ngoài đuôi mắt 0,1 thốn. (H.125)
Cách châm: Châm chếch, sâu 0,3 – 0,5 thốn.
Chủ trị: Đau bên đầu, liệt mặt, co giật.
227. Nội Tình minh
Vị trí: Ở trong khoé mắt, bên trên chỗ tạo nước mắt. (H.125)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 – 1,5 thốn.
Chủ trị: Xuất huyết võng mạc, teo thần kinh thị giác, viêm kết mạc.
228. Tỵ lưu
Vị trí: Giữa lỗ mũi thẳng xuống bên dưới chân sụn cách mũi. (H.125)
Cách châm: Châm chếch, sâu 0,3 – 0,5 thốn.
Chủ trị: Viêm mũi, đau thần kinh tam thoa, liệt mặt.
229. Tán tiếu
Vị trí: Ở phía ngoài và phía dưới huyệt Nghinh hương, trong rãnh má mũi. (H.125).
Cách châm: Châm chếch, sâu 0,3 – 0,5 thốn.
Chủ trị: Viêm mũi tắc mũi, mũi có mụn, liệt mặt, co giật.
230. Yến khẩu
Vị trí: Ở hai bên góc mép, chỗ da trắng đỏ. (H.125)
Cách châm: Châm chếch, sâu 0,5 – 1 thốn.
Chủ trị: Liệt mặt, đau thần kinh tam thoa, trẻ em co giật, bí đại tiện căng bàng quang.
231. Địa hợp
Vị trí: Chính giữa xương hàm dưới, ở phía trước cằm, chỗ lồi cao nhất. (H.125)
Cách châm: Châm chếch, sâu 0,3 – 0,5 thốn.
Chủ trị: Hàm dưới đau, liệt mặt.
232. Nội Nghinh hương
Vị trí: Trong lỗ mũi, ở niêm mạc mũi, chỗ chính giữa vòm cách mũi. (H.126)
Cách châm: Chích ra máu.
Chủ trị: Viêm kết mạc, viêm họng, say nắng.
233. Tụ tuyền.
Vị trí: Chính giữa mặt lưỡi. (H.127)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 thốn. Có thể cứu cách gừng.
Chủ trị: Cơ lưỡi tê bại, hen, tiêu khát.
234. Hải tuyền
Vị trí: Giữa dây chằng dưới lưỡi. (H.128)
Cách châm: Chích ra máu.
Chủ trị: Co thắt cơ hoành, tiêu khát, viêm lưỡi.
235. Kim tân - Ngọc dịch
Vị trí: Ở tĩnh mạch hai bên dây chằng dưới lưỡi, cong lưỡi mà lấy, bên trái là huyệt Kim tân, bên phải là huyệt Ngọc dịch. (H.128)
Cách châm: Chích ra máu.
Chủ trị: Loét vòm miệng, viêm lưỡi, viêm amiđan, viêm đường ruột cấp tính, tiêu khát.
236. Thiệt trụ
Vị trí: Ở chỗ gốc lưỡi, chỗ hình chữ thập với gân chính giữa dưới lưỡi. (H.128)
Cách châm: Chích ra máu.
Chủ trị: Lưỡi nặng, tiêu khát.
237. Châu đỉnh
Vị trí: Đầu nhọn bình tai. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 thốn.
Chủ trị: Đau răng, bệnh tai.
238. Nhĩ tiêm
Vị trí: Gập loa tai, chỗ cao nhất trên vành loa tai. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,1 thốn hoặc chích ra máu.
Chủ trị: Viêm kết mạc, sốt cao, giác mạc có màng.
239. Á huyệt
Vị trí: Phía trước cổ có 2 huyệt. Ở giữa huyệt Nhân nghinh và huyệt Thủy đột ra ngoài và xuống 0,2 thốn. Ở sau gáy có 2, giữa Phong trì lên 0,4 thốn. (H.129)
Cách châm: Trước cổ, tránh động mạch, châm đứng kim, sâu 1 thốn; sau cổ, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Câm, các bệnh thanh đới.
240. Lạc cảnh
Vị trí: Trên cơ ức đòn chũm, ở chỗ cách 1/3 trên. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Sái cổ.
241. Phong nham
Vị trí: Ở giữa đường nối bờ dưới dái tai và huyệt Á môn, tiến về phía trước 0,5 thốn. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1,5-2 thốn.
Chủ trị: Bệnh tinh thần, suy nhược thần kinh, hysteri, đau đầu, di chứng não.
242. 3 chỗ ở tĩnh mạch sau tai
Vị trí: Ở trên 3 nhánh tĩnh mạch chỗ sau tai. (H.130)
Cách châm: Chích ra máu.
Chủ trị: Viêm kết mạc, cao huyết áp, bệnh ngoài da.
243. Ngoại Kim tân Ngọc dịch
Vị trí: Ở trên sụn hầu lên 1 thốn, sang ngang mỗi bên 0,3 thốn,ngửa đầu lấy huyệt. (bên trái là Ngoại Kim tân, bên phải là Ngoại Ngọc dịch. (H.131)
Cách châm: Châm chếch kim nhằm về hướng lưỡi, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Trúng gió, mất tiếng, cơ lưỡi tê bại, viêm vòm miệng.
244. Hồng âm
Vị trí: Đỉnh sụn móng sang ngang mỗi bên 0,5 thốn. (H.131)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3-0,5 thốn.
Chủ trị: Viêm họng cấp tính, mạn tính, bệnh ở thanh đới.
245. Bàng Liêm tuyền
Vị trí: Huyệt Liêm tuyền sang ngang mỗi bên 0,5 thốn. (H.131)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Bệnh ở thanh đới, lưỡi sưng to.
246. Đại môn
Vị trí: Mô cao lồi xương chẩm lên 1 thốn (sau huyệt Cường gian 0,5 thốn). (H.132)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Trúng gió liệt nửa người.
247. Tân thức
Vị trí: Mỏm gai dốt cổ 3 (C3) sang ngang 1,5 thốn. (H.132)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Đau hầu họng, cứng gáy, đau sau đầu.
248. Bách lao
Vị trí: Ở huyệt Đại chùy lên 2 thốn rồi sang ngang mỗi bên hơn 1 thốn. (H.132)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Ho, sái cổ, lao hạch cổ.
249. Sùng cốt
Vị trí: Dưới mổm gai đốt cổ 6. (H.132)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Cảm mạo, sốt rét, cứng gáy, viêm phế quản, động kinh.
250. Ấn đường
Vị trí: Ở giữa hai đầu lông mày. (H.125)
Cách châm: Châm dưới da chếch xuống 0,5-1 thốn, hoặc châm thấu huyệt Tán trúc, huyệt
Tình minh.
Chủ trị: Đau đầu, chóng mặt, viêm mũi, cảm mạo, cao huyết áp, mất ngủ, trẻ em co giật.
Tác dụng phối hợp: Với Hợp cốc, Nghinh hương, trị viêm mũi; với Thái dương, Phong trì, trị đau đầu; với Khúc trì, Phong long trị cao huyết áp; với Thần môn, Tam âm giao, trị mất ngủ.
251. Thái dương
Vị trí: Ở giữa đuôi lông mày và đuôi mắt lùi về sau khoảng 1 thốn có chỗ lõm. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn hoặc châm chếch về hướng Suất cốc sâu 1-2 thốn, hoặc châm chếch về hướng Giáp xa sâu 3 thốn, hoặc có thể chích nặn máu. Không cứu.
Chủ trị:
Đau đầu, đau bên đầu, cảm mạo, liệt mặt, đau thần kinh tam thoa, bệnh
mắt, mắt sưng đỏ, da mắt sinh châu (sưng hạt mạch), mắt có màng.
Tác dụng phối hợp: Với Ấn đường, Hợp cốc trị cảm mạo đau đầu; với Nhĩ tiêm chích nặn máu trị viêm kết mạc cấp tính; với Tán trúc nặn máu, trị viêm mí mắt; với Ế phong trị đau răng.
252. Ngư yêu
Vị trí: Ở chính giữa lông mày, khi nhìn thẳng từ đồng tử mắt thẳng lên. (H.125)
Cách châm: Châm ngang kim về phía Tán trúc và Ty trúc không tiến kim 0,5-1 thốn. Không cứu.
Chủ trị: Cận thị, viêm kết mạc cấp tính, cơ mắt tê bại, thần kinh mặt tê bại, thần kinh trên hốc mắt đau.
Tác dụng phối hợp: Với Hợp cốc trị cận thị; với Tán trúc, Tứ độc, Nội quan, trị đau thần kinh trên hốc mắt; với Đồng tử liêu, Tán trúc, Tình minh, trị đục nhân mắt.
253. Cầu hậu
Vị trí: Khi mắt nhìn thẳng huyệt ở chỗ cách ¼ ngoài và ¾ trong của bờ dưới hốc mắt. (H.125)
Cách châm: Châm
đứng kim, ra lệnh cho người bệnh nhìn ngước lên rồi cố định nhãn cầu
lại, mũi kim hơi hướng vào đáy mắt, châm sâu 1,5-2 thốn. Khi rút kim cần
ấn day 1-2 phút, đề phòng xuất huyết. Không châm quá sâu.
Chủ trị: Cận thị, viêm thần kinh thị giác, teo thần kinh thị giác, biến dạng sắc tố võng mạc, đục thủy tinh thể, mắt lé vào trong.
Tác dụng phối hợp: Với Kiện minh 1, Phong trì, Khúc trì, Hợp cốc, Thái xung, trị thanh quang nhỡn; với Tình minh, Dưỡng lão, Quang minh, Phong trì, trị viêm thần kinh thị; với Thần môn trị bệnh thần kinh chức năng làm mờ mắt; với Tình minh, Ế minh, Thái dương, Hợp cốc, Can du, trị giác mạc có màng che, viêm củng mạc bờ mi.
254. Tỵ thông (Tỵ xuyên, Thượng Nghinh hương)
Vị trí: Giữa chỗ lõm dưới xương cánh mũi, đầu trên cùng của rãnh mũi, má. (H.125)
Cách châm: Châm ngang kim mũi kim hướng lên và vào phía trong 0,5-0,8 thốn.
Chủ trị: Viêm mũi dị ứng, viêm mũi do giãn mạch, viêm mũi xo thắt, mũi có thịt thừa (polip), viêm xoang hàm.
Tác dụng phối hợp: Với Thượng tinh, Ấn đường, Hợp cốc trị viêm mũi mạn tính; với Tán trúc, Liệt khuyết, trị viêm xoang hàm.
255. Biển đào (Đông phong, Biển đào thể)
Vị trí: Ở bờ dưới góc hàm dưới, phía trước động mạch cảnh. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Viêm amiđan, viêm hầu họng.
Tác dụng phối hợp: Với Hợp cốc trị amiđan; với Thiên trụ, Thiếu thương, trị viêm hầu họng.
256. Giáp Thừa tương (Hạ Địa thương, Hài liêu)
Vị trí: Huyệt Thừa tương sang ngang mỗi bên 1 thốn, thẳng huyệt Địa thương xuống, chỗ lõm xương hàm dưới. (H.125)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,2-0,5 thốn, châm chếch xuống và vào sâu 0,5 thốn.
Chủ trị: Đau thần kinh tam thoa, thần kinh mặt tê bại và co rút.
Tác dụng phối hợp: Với Tán trúc, Tứ bạch trị co thắt nửa mặt; với Hạ quan, Hợp cốc trị đau thần kinh tam thoa.
257. Thượng liêm tuyền
Vị trí: Chính giữa hàm dưới xuống cách 1 thốn, chỗ lõm giữa xương móng và bờ hàm dưới. (H.131)
Cách châm:
Châm chếch kim hướng về phía góc lưỡi, châm chéo, sâu 1-1,5 thốn hoặc
lui về phía dưới da lại hướng sang hai bên trái phải châm chếch kim, sâu
1-1,5 thốn.
Chủ trị: Tiếng nói không rõ, câm, chảy dãi, viêm vòm miệng, viêm họng cấp mạn tính.
Tác dụng phối hợp: Với Thừa tương, Địa thương, trị chảy dãi; với Á môn, Hợp cốc, trị tiếng nói không rõ; với Tăng âm, Á môn, trị di chứng sau viêm não, mất tiếng; với Bàng Liêm tuyền, Hợp cốc, trị thần kinh chức năng gây ra mất tiếng.
258. Ế minh
Vị trí: Sau huyệt Ế phong 1 thốn. (H.129)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị:
Cận thị, viễn thị, mù về đem, teo thần kinh thị giác, đục nhân mắt, tai
ù, choáng tiền đình, quai bị, đau đầu, mất ngủ, bệnh tinh thần.
Tác dụng phối hợp: Với Ấn đường, Nội quan, Tam âm giao, trị mất ngủ; với Tình minh, Cầu hậu trị đục nhân mắt thể nhẹ thời kỳ đầu; với Phong trì, Thượng Tình minh, Cầu hậu, trị teo thần kinh thị giác; với Tứ độc, Phong trì, Á môn, Nội quan, Thái xung, trị choáng váng do tai trong.
259. Cảnh lý
Vị trí: Ở bên trên xương đòn, điểm nối 1/3 trong, và 2/3 ngoài từ đó lên 1 thốn, chỗ bờ sau nhánh đòn của cơ ức đòn chũm. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-0,8 thốn. Dưới là đỉnh phổi, cấm châm sâu.
Chủ trị: Cánh tay tê dại, chi trên bại liệt.
Tác dụng phối hợp: Với Khúc trì, Dương khê, trị thần kinh quay tê bại; với Tý trung, Nội quan, trị thần kinh giữa tê bại; với Tiểu hải, Chi chính, trị thần kinh trụ tê bại.
B. Huyệt ở vùng ngực - bụng
260. Xích huyệt
Vị trí: Ở huyệt Toàn cơ sang ngang mỗi bên 1 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1thốn.
Chủ trị: Ho, hen, đau thần kinh liên sườn.
261. Đàm suyễn
Vị trí: Ở huyệt Ưng song ra 1,8 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Hen, viêm phế quản mạn tính.
262. Long hàm
Vị trí: Ở Cưu vĩ thẳng lên 1,5 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Đau ngực, đau dạ dày.
263. Tân lặc đầu
Vị trí: Ở hai bên xương ức, khe sườn 1-2 mỗi bên có một huyệt; khe sườn 2-3 mỗi bên có một huyệt. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,3-0,5 thốn. Cứu 3-7 mồi.
Chủ trị: Đau thần kinh liên sườn, viêm phế quản, hen, viêm sụn sườn.
264. Ách nghịch
Vị trí: Thẳng đầu vú xuống khe sườn 7-8. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,3-0,5 thốn. Cứu 3-7 mồi, hơ 5-15 phút.
Chủ trị: Co thắt cơ hoành.
265. Tiểu nhi kê hung
Vị trí: Khe liên sườn 2-3; 3-4; 4-5; từ Nhâm mạch sang ngang mỗi bên 2,5 thốn, cộng 2 bên là 6 huyệt. (H.133)
Cách châm: Cứu 3 mồi.
Chủ trị: Trẻ em giô ngực (lồng ngực gà).
266. Tả nghi - Hữu nghi
Vị trí: Huyệt Nhũ căn bên phải, bên trái ra ngoài 1 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,3-0,5 thốn. Cứu 3 mồi.
Chủ trị: Viêm tuyến vú, đau thần kinh liên sườn, viêm hung mạc, viêm màng trong tim.
267. Mai hoa
Vị trí: Ở huyệt Trung quản và 4 điểm trên dưới của hai huyệt Âm đô, từ Âm đô lên 0,5 thốn và xuống 0,5 thốn. Cộng là 5 điểm. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Tiêu hóa kém, viêm dạ dày, loét tá tràng.
268. Thực thương
Vị trí: Ở huyệt Trung quản sang ngang mỗi bên 3 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Đau dạ dày, sa dạ dày, loét tá tràng.
269. Thực quan
Vị trí: Ở huyệt Kiến lý sang ngang mỗi bên 1 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Tiêu hóa kém, viêm dạ dày, viêm ruột.
270. Tê tứ biên (Hồn xá, Tê trung tứ biên)
Vị trí: Từ giữa rốn ra cách trên, dưới, phải, trái đều 1 thốn. (huyệt 2 bên rốn gọi là Hồn xá). (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn. Cứu 3-7 mồi. Có thể bầu hút (bầu giác).
Chủ trị: Viêm ruột cấp mạn tính, co thắt dạ dày, phù thũng, tiêu hóa kém.
271. Cứu tam giác
Vị trí: Lấy
dây mềm đo chiều dài đường cong miệng, làm cạnh tam giác đều, đặt đỉnh
trên của tam giác lên giữa rốn, 2 đỉnh kia phía dưới cân nhau là huyệt.
(H.133)
Cách châm: Cứu 5-7 mồi.
Chủ trị: Viêm ruột mạn tính, dạ dày co thắt, đau vùng bụng, sán khí (hoặc thoát vị hạ nang, hố bẹn).
272. Khí trung
Vị trí: Huyệt Khí hải sang ngang mỗi bên 1,5 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Ruột co thắt, bụng trướng, viêm ruột, thiếu máu.
273. Ngoại tứ mãn
Vị trí: Ở huyệt Tứ mãn ra phía ngoài 1 thốn. (H.133)
Cách châm: Cứu (không châm).
Chủ trị: Kinh nguyệt không đều.
274. Tuyệt nhâm
Vị trí: Ở huyệt Thạch môn xuống 0,3 thốn. (H.133)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Phụ nữ không muốn chửa đẻ nữa, trẻ em ỉa chảy.
275. Di tinh
Vị trí: Ở huyệt Quan nguyên sang ngang mỗi bên 1 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Di tinh, xuất tinh sớm, liệt dương, ngứa hạ bộ, đàn bà lãnh cảm.
276. Bào môn, Tử hộ
Vị trí: Tức là huyệt Thủy đạo, từ huyệt Quan nguyên sang ngang mỗi bên 2 thốn, bên trái là
Bào môn, bên phải là tử hộ. (H.53)
Cách châm: Châm đứng kim 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Kinh nguyệt quá nhiều, đàn bà muộn con, khí hư sau đẻ.
277. Khí môn
Vị trí: Ở huyệt Quan nguyên sang ngang mỗi bên 3 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Đau co thắt bụng dưới, xuất huyết do liệt dạ con.
278. Trường di
Vị trí: Ở Trung cực sang ngang mỗi bên 2,5 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Đau dương vật, viêm tinh hoàn, viêm phần phụ, kinh nguyệt không đều.
279. Đình đầu
Vị trí: Ở dưới huyệt Đại hách 0,5 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Sa dạ con.
280. Long môn
Vị trí: Ở chính giữa bờ dưới xương mu. (H.133)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Băng lậu huyết, đái dầm, vô sinh.
281. Duy bào
Vị trí: Ở chỗ lõm phía trong và dưới mào chậu trước, ngang với huyệt Quan nguyên. (H.133)
Cách châm: Châm chếch ven theo dây chằng rãnh háng tiến 2-3 thốn.
Chủ trị: Sa dạ con, tăng nhu động ruột, đau co thắt bụng dưới.
Tác dụng phối hợp: Với Khí hải, Trung cực, Túc tam lý, Tam âm giao, trị sa dạ con; với Thiên khu, Túc tam lý, trị tăng nhu động ruột.
282. Tử cung
Vị trí: Giữa rốn xuống 4 thốn là huyệt Trung cực, từ đó sang ngang mỗi bên 3 thốn là huyệt. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim hoặc châm dưới da về phía khớp giữa xương mu, tiến kim 1,5-2,5 thốn.
Chủ trị:
Sa dạ con, kinh nguyệt không đều, đau bụng hành kinh, viêm hố chậu, đàn
bà muộn con, viêm cầu thận, viêm bàng quang, viêm tinh hoàn, viêm ruột
thừa.
Tác dụng phối hợp: Với Duy bào, Túc tam lý, trị sa dạ con; với Quan nguyên, Huyết hải,
Âm lăng tuyền, trị viêm hố chậu mạn tính; với Trung cực, Âm lăng tuyền, trị khí hư quá nhiều.
283. Kinh trung
Vị trí: Huyệt Khí hải sang ngang mỗi bên 3 thốn. (H.133)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Viêm ruột, kinh nguyệt không đều, căng bàng quang.
C. Huyệt ở vùng lưng
284. Nhị chùy hạ (Vô danh huyệt, Tâm thư 1)
Vị trí: Ở phía dưới mỏm gai đốt sống lưng 2 (D2). (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1,5 thốn.
Chủ trị: Bệnh tinh thần, động kinh, sốt rét.
285. Cự khuyết du (Tâm thư 2)
Vị trí: Ở phía dưới mỏm gai đốt sống lưng 4 (D4). (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Viêm phế quản, hen, bệnh tim, suy nhược thần kinh, bệnh dạ dày.
286. Bách chủng phong
Vị trí: Ở huyệt Đại chùy sang ngang mỗi bên 2, 3 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Trúng gió, dị ứng mẩn ngứa, đau bả vai lưng trên.
287. Lục hoa – Bát hoa
Vị trí: Ở
vùng lưng trên, lấy chiều dài từ đầu ngoài xương đòn của người bệnh vào
đến đường giữa, chia làm 8 thốn. Lấy hai thốn ấy làm 1 cạnh của hình
tam giác, dùng mảnh giấy hoặc cọng rơm bẻ thành hình tam giác, đặt Tam
giác có đỉnh là Đại chùy, 2 đáy cân hai bên là huyệt,
lại để đỉnh hình tam giác ở giữa đáy kể trên, lấy hai góc dưới hàm làm
huyệt cứ như thế làm lại 3 lần là Lục hoa; 4 lần là Bát hoa. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn. Bệnh mạn tính có thể cứu.
Chủ trị: Viêm phế quản, hen, lao phổi, thiếu máu, bệnh mạn tính gây suy nhược toàn thân.
288. Nạn môn
Vị trí: Ở huyệt Tâm du hơi lên trên một ít. (H.134)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Viêm phế quản, hen, lao phổi, bệnh mạn tính gây suy nhược toàn thân.
289. Khí suyễn
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống lưng 7 (D7) sang ngang 2 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Viêm phế quản, hen, viêm hung mạc.
290. Ngân khẩu
Vị trí: Phía dưới góc dưới xương bả vai. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Đau thần kinh liên sườn, tổn thương phần mềm cơ vai.
291. Tứ hoa
Vị trí: Là bốn huyệt, 2 Cách du, 2 Đảm du. (H.134)
Cách châm: Cứu 10-15 phút.
Chủ trị: Viêm phế quản, hen, tràn khí màng phổi, lao phổi.
Tác dụng phối hợp: Với Cao hoang, Phế du, trị lao phổi; với Cưu vĩ, Phế du, Trung cực, trị lao phổi; sách xưa hay kết hợp với Nạn môn gọi là Tứ hoa Nan môn.
292. Bát chùy hạ
Vị trí: Dưới mỏm gai đốt sống lưng 8 (D8). (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Sốt rét, đau thần kinh liên sườn, đái đường, viêm gan.
293. Tụy du (Vị quản hạ du, Bát du)
Vị trí: Mỏm gai đốt sống lưng thứ 8 sang ngang mỗi bên 1,5 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Đái đường, bệnh dạ dày, đau dây thần kinh liên sườn.
294. Khu biên
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống 10 sang ngang mỗi bên 1 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Bệnh dạ dày, bệnh gan mật.
295. Trọc dục
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống 10 sang ngang mỗi bên 2,5 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Ăn uống không biết ngon, bệnh gan, mật, bệnh thần kinh chức năng.
296. Điên bệnh
Vị trí: Nối huyệt Đại chùy đến
đầu chót xương cụt (S5), huyệt nằm giữa 2 điểm nối này, tương đương
khoảng mỏm gai đốt sống lưng thứ 11. Có thuyết nói huyệt ở trên gai đốt
sống lưng thứ 9. (H.134)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Bệnh động kinh.
297. Tiếp cốt (Tiếp tích)
Vị trí: Ở dưới mỏm gai đốt sống lưng thứ 12 (D12). (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Đau dạ dày, viêm ruột, đau thắt lưng, động kinh, điên.
298. Bĩ căn
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 1 (L1) sang ngang mỗi bên 3,5 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn. Bệnh lâu ngày thì cứu.
Chủ trị: Gan, lá lách sưng to, viêm dạ dày, viêm ruột, sa thận.
299. Huyết sầu
Vị trí: Ở trên mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 2 (đốt sống thứ 14). (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Tất cả các loại bệnh xuất huyết.
300. Trường phong
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 2 sang ngang mỗi bên 1 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Bệnh đường ruột, đái dầm, di tinh.
301. Huyết phủ (Tích tụ bĩ khối)
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 2 sang ngang mỗi bên 4 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Bế kinh, viêm buồng trứng, di tinh, gan, lách sưng to.
302. Trúc trượng (Mệnh môn)
Vị trí: Ở trên mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 3 (L3), đốt sống thứ 15. (H.134)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Viêm ruột, lao ruột, lòi dom, trĩ, di chứng não, di chứng bai liệt trẻ em.
303. Hạ cực du
Vị trí: Ở dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 3 (L3). (H.134)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Đau lưng, viêm bàng quang, chi dưới tê bại.
304. Yêu nghi
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 4 (đốt sống thứ 16), sang ngang mỗi bên 3 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-2 thốn.
Chủ trị: Tổn thương phần mềm ở lưng, bệnh phụ khoa.
305. Trung không
Vị trí: Ở mỏm gai đốt sống thắt lưng thứ 5 (đốt sống thứ 17), sang ngang mỗi bên 3,5 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-2 thốn.
Chủ trị: Tổn thương phần mềm ở lưng.
306. Yêu căn
Vị trí: Ở mỏm gai thứ nhất mảng xương cùng sang ngang mỗi bên 3 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 3 thốn.
Chủ trị: Bệnh ở khớp cùng chậu, bệnh ở chi dưới.
307. Cưu kỷ
Vị trí: Ở dưới mỏm gai thứ nhất mảng xương cùng. (H.134)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Băng lậu huyết, khí hư quá nhiều.
308. Yêu kỳ
Vị trí: Ở dưới mỏm gai thứ 2 mảng xương cùng. (H.134)
Cách châm: Châm chếch lên, sâu 2-2,5 thốn.
Chủ trị: Động kinh.
309. Hạ chùy
Vị trí: Ở dưới mỏm gai thứ 3 mảng xương cùng. (H.134)
Cách châm: Châm chếch lên, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Kinh nguyệt không đều, viêm hố chậu.
310. Ngọc điền
Vị trí: Ở dưới mỏm gai thứ 4 mảng xương cùng. (H.134)
Cách châm: Châm chếch lên, sâu 0,5-1 thốn. Cứu 3-7 mồi
Chủ trị: Đau xương cùng, co rút bắp chân dưới (cơ phi dương), đẻ khó.
311. Bần huyết linh
Vị trí: Ở dưới huyệt Ngọc điền 0,3 thốn. (H.134)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Thiếu máu.
312. Hoàn trung
Vị trí: Ở giữa đường nối huyệt Hoàn khiêu và huyệt Yêu du. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2-3 thốn.
Chủ trị: Đau thần kinh tọa, đau lưng, đau đùi.
313. Đồn trung
Vị trí: Sau và trên mấu chuyển lớn xương đùi, lấy đoạn từ mấu chuyển lớn đến ụ ngồi làm
cạnh dưới tam giác đều, thì đỉnh trên tam giác là huyệt. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2-3 thốn.
Chủ trị: Đau thần kinh tọa, chi dưới bại liệt một bên.
314. Tích tam huyệt
Vị trí: Xác định huyệt Á môn, từ Á môn xuống 1 thốn, từ đó sang ngang mỗi bên 0,5 thốn.
Dưới đốt sống lưng 2 sang ngang mỗi bên 0,5 thốn. Dưới đốt thắt lưng 2 sang ngang mỗi bên 0,5 thốn.
Cách lấy huyệt khác: Dưới huyệt Á môn 1 thốn. Dưới mỏm gai đốt sống lưng 1. Dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng 5, cộng là 3 huyệt
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5-1 thốn. Cứu 3 mồi.
Chủ trị: Viêm cột sống, viêm màng nhện tủy sống, đau lưng trên, lưng dưới và các bệnh tật về tủy sống.
315. Tích phùng
Vị trí: Hai
bên mỏm gai đốt sống, từ đốt sống lưng 1 đến đốt sống (đốt sống thứ 17)
thắt lưng 5, cách đều chính giữa 4, 5 thốn. Tất cả 17 đôi là 34 huyệt.
Cách châm: Châm chếch kim 0,3-0,7 thốn. Cấm châm sâu (vì ở trong đó có các nội tạng).
Chủ trị: Viêm cột sống, viêm tủy sống.
316. Định suyễn
Vị trí: Ở mỏm gai đốt cổ 7 sang ngang mỗi bên 0,5-1 thốn. (H.134)
Cách châm: Châm hơi chếch kim về cột sống sâu 0,5-1 thốn, cứu 3-5 mồi, hơ 5-10 phút.
Chủ trị: Ho, viêm phế quản, hen, dị ứng mẩn ngứa, sái cổ.
Tác dụng phối hợp: Với Thiên đột, Đại chùy, Phong long, trị ho gà; với Phong môn, Phế du, Hợp cốc, trị viêm phế quản; với Thiên đột, Toàn cơ, Chiên trung, Nội quan, Phong long, trị hen phế quản.
317. Yêu nhỡn
Vị trí: Dưới mỏm gai đốt thắt lưng 3 (đốt sống 15) sang ngang mỗi bên từ 3-4 thốn, có chỗ lõm là huyệt. (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim hoặc ngang kim sâu 1,5-2,5 thốn. Cứu 5-7 mồi, hơ 5-15 phút.
Chủ trị: Tổn thương tổ chức phần mềm vùng thắt lưng, sa thận, viêm tinh hoàn, bệnh phụ khoa.
Tác dụng phối hợp: Với Thận du, Ủy trung trị đau thắt lưng; với Tỳ tích, Thận tích, trị sa thận.
318. Thập thất chùy hạ
Vị trí: Ở chỗ dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng 5 (L5) (đốt sống 17). (H.134)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1,5-2 thốn. Cứu 3-7 mồi, hơ 5-15 phút.
Chủ trị:
Đau thắt lưng và xương cùng, đau thần kinh tọa, xuất huyết tử cung, đau
bụng hành kinh, bệnh tật ở hậu môn, di chứng bại liệt ở trẻ em, liệt do
chấn thương.
Tác dụng phối hợp: Với các huyệt Giáp tích vùng thắt lưng, trị chi dưới bại liệt; với Trật biên, Quan nguyên du, trị đau thắt lưng và xương cùng; với Trung cực, Tam âm giao, Thái khê, trị đau bụng hành kinh.
319. Giáp tích (giáp hai bên cột sống)
Hoa Đà giáp tích, Đà tích:
Vị trí: Bắt
đầu mỏm gai đốt cổ 1 đến hết thắt lưng 5 thì dứt, cứ mỗi mỏm gai đều
sang hai bên từ 0,5-1 thốn là huyệt. Cả hai bên phải trái có 48 huyệt,
từ mỏm gai đốt cùng 1 đến đốt cùng 7 lấy Bát liệu thay thế.
Cách châm: Châm
đứng kim vào rễ thần kinh thì hơi hướng mũi kim vào trong một chút. Ở
đốt cổ và lưng trên châm sâu 1,5 thốn, ở thắt lưng sâu 2,5 thốn, châm
chếch kim khi chữa viêm khớp đốt sống, mũi kim lên trên đốt sống chéo về
dây chằng khớp, sâu 1-1,5 thốn.
Châm dưới da thấu huyệt (huyệt này qua huyệt kia) thì tiến kim sâu 2-3 thốn. Cứu 3-7 mồi, hơ 5-20 phút.
Chủ trị:
+ Huyệt Hiệp tích từ đốt cổ 1-4, trị bệnh ở vùng đầu.
+ Từ đốt cổ 1-7, trị bệnh vùng cổ.
+ Từ cổ 4-lưng, trị bệnh ở chi trên.
+ Từ cổ 3-lưng 9, trị bệnh lồng ngực và nội tạng trong lồng ngực.
+ Từ lưng 5 - thắt lưng 5, trị bệnh nội tạng trong ổ bụng.
+ Từ lưng 11 - đốt cùng 2, trị bệnh tật vùng thắt lưng và xương cùng.
+ Từ thắt lưng 2 - đốt cùng 2, trị bệnh tật ở chi dưới.
+ Từ thắt lưng 1 – lưng cùng 4, trị bệnh các cơ quan trong hố chậu.
Tác dụng phối hợp: Tuyển
chọn huyệt vị có thể căn cứ vào sự phân bổ của kinh mạch, phân bổ rễ
thần kinh và tiết đoạn thần kinh, áp thống điểm, huyệt phản ứng ..v.v…
D. Huyệt ở chi trên
320. Thập nhị tỉnh
Vị trí: Là các huyệt: Thiếu thương, Thương dương, Trung xung, Quan xung, Thiếu xung,
Thiếu trạch cả hai bên cộng là 12 huyệt.
Cách châm: Chích nặn máu.
Chủ trị: Cấp cứu hôn mê, sốt cao co giật (trẻ em, nên xử trí theo Tây y).
321. Thập vương
Vị trí: Chính giữa phía sau gốc móng 10 ngón tay, cách khoảng 0,1 thốn. (H.135)
Cách châm: Chích nặn máu.
Chủ trị: Say nắng, viêm ruột cấp tính, trẻ em co giật (nên xử trí theo Tây y).
322. Thương bạch
Vị trí: Là hai huyệt Thiếu thương và Ẩn bạch. (H.135, H.60)
Cách châm: Dùng
dây buộc 2 ngón tay cái và 2 ngón chân cái lại, đặt mồi ngải lớn, trùm
cả lên thịt của chỗ hai bên ngón sát nhau, đốt lửa đồng thời cả trên và
dưới, mỗi nơi cứu 3 mồi.
Huyệt trên tay gọi là Quỉ khốc, ở chân gọi là Thần sầu.
Chủ trị: Bệnh tinh thần, động kinh.
323. Tam thương
Vị trí: Gồm 3 thương
Lão thương: Ở cạnh ngoài gốc móng ngón cái 0,1 thốn (phía giáp ngón trỏ).
Trung thương: Ở chính giữa sau gốc móng ngón cái 1 phân.
Thiếu thương: Là tỉnh huyệt Phế kinh.
Cách châm: Chích nặn máu.
Chủ trị: Cảm mạo, cúm, viêm amidan, sốt cao, quai bị.
324. Minh nhỡn
Vị trí: Ở cạnh trụ khớp đốt giữa ngón cái (phía giáp ngón trỏ). (H.135)
Cách châm: Châm nông 0,1-0,2 thốn.
Chủ trị: Quáng gà, viêm kết mạc, viêm amiđan, bệnh đường ruột ở trẻ em.
325. Đại cốt không
Vị trí: Ở mu bàn tay chỗ giữa đỉnh khớp giữa ngón cái. (H.135)
Cách châm: Cứu 1-3 mồi.
Chủ trị: Bệnh mắt, thổ tả.
326. Tiểu cốt không
Vị trí: Ở mu ngón tay út, chỗ nhọn nhất của khớp giữa ngón. (H.135)
Cách châm: Cứu 1-3 mồi.
Chủ trị: Bệnh mắt, đau họng, đau khớp ngón tay.
327. Trung khôi
Vị trí: Ở mu ngón tay giữa, đỉnh khớp của khớp giữa ngón. (H.135)
Cách châm: Cứu 1-3 mồi.
Chủ trị: Nôn mửa, nấc, thực quản co thắt, chảy máu mũi.
328. Ngũ hổ
Vị trí: Ở mu tay, đỉnh khớp bàn ngón của hai ngón trỏ và nhẫn. (H.135)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,2-0,3 thốn, cứu 1-3 mồi.
Chủ trị: Cổ gáy đau, đau thần kinh tọa, cả 5 ngón đều co.
329. Quyền tiêm
Vị trí: Ở đầu nhọn xương bàn số 3 gặp ngón gĩa nhô cao lên. (H.135)
Cách châm: Cứu hoặc châm.
Chủ trị: Bệnh mắt và bệnh hầu họng.
330. Trung tuyền
Vị trí: Ở mu cổ tay, chỗ lõm giữa huyệt Dương khê và huyệt Dương trì. (H.135)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3-0,5 thốn. Cứu 3-5 mồi.
Chủ trị: Viêm phế quản, hen, giác mạc có màng, đau dạ dày, các bệnh ở phần mềm và khớp cổ tay.
331. Thốn bình
Vị trí: Ở mu cổ tay, từ lằn ngang lên 1 thốn, từ đó sang ngang cạnh quay là 0,4 thốn. (H.135)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Choáng ngất, tâm lực suy kiệt.
332. Hạ ôn lưu
Vị trí: Ở mu cổ tay, ở nếp lằn cổ tay phía cạnh quay lên 2 thốn. (H.135)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3-0,5 thốn.
Chủ trị: Đau răng hàm dưới.
333. Xích nhiêu
Vị trí: Ở giữa nếp lằn sâu cổ tay lên 6 thốn. (H.135)
Cách châm: Châm đứng kim, tới dưới da mặt trước.
Chủ trị: Bệnh tinh thần, chi trên tê bại, bại liệt.
334. Tam trì
Vị trí: Huyệt Khúc trì và trên dưới nó 1 thốn gọi là huyệt Thượng trì và huyệt Hạ trì. (H.135)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1-1,5 thốn.
Chủ trị: Viêm xoang hàm, khuỷu cánh tay đau.
335. Trửu du
Vị trí: Ở giữa đường nối mỏm khuỷu và ụ lồi phía ngoài của đầu dưới xương cánh tay. (H.135)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 thốn.
Chủ trị: Đau khớp khuỷu.
336. Trửu tiêm
Vị trí: Co khuỷu tay, chỗ lồi cao nhất của mỏm khuỷu. (H.135)
Cách châm: Cứu tới 50 mồi.
Chủ trị: Lao hạch ở cổ, mụn nhọt.
337. Mẫu chỉ tiết hoành văn
Vị trí: Phía lòng bàn tay, ở giữa nếp ngang khớp giữa ngón cái. (H.136)
Cách châm: Cứu.
Chủ trị: Giác mạc có màng ban, màng mây.
338. Phượng nhỡn
Vị trí: Ở cạnh quay đầu nếp gấp giữa ngón cái. (H.136)
Cách châm: Châm nông 0,1-0,2 thốn.
Chủ trị: Quáng gà, cứng khớp ngón cái khó co xuống được.
339. Thủ trung bình
Vị trí: Ở giữa nếp gấp khớp bàn ngón giữa, phía lòng bàn tay. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,2-0,3 thốn.
Chủ trị: Viêm vòm mồm.
340. Bàng Lao cung
Vị trí: Cạnh huyệt Lao cung khoảng một bề ngang ngón tay về phía cạnh trụ (khe xương bàn 3-4). (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3-0,5 thốn.
Chủ trị: Viêm amiđan, ngón tay tê dại, đau răng.
341. Nội dương trì
Vị trí: Ở giữa nếp cổ tay, phía lòng bàn tay xuống 1 thốn. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3-0,5 thốn.
Chủ trị: Sưng khớp ở ngón tay, bàn tay (Hạc chưởng phong), viêm vòm miệng, trẻ em co giật.
342. Tiểu thiên tâm
Vị trí: Ở giữa nếp gấp cổ tay xuống 1,5 thốn. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3-0,5 thốn.
Chủ trị: Thấp tim, tim hồi hộp.
343. Bản môn
Vị trí: Phía trong huyệt Ngư tế 1 thốn. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn
Chủ trị: Hen, viêm amidan
344. Thủ kim môn
Vị trí: Giữa nếp gấp cổ tay lên 3 - 4 thốn. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 - 1,5 thốn.
Chủ trị: lao hạch ở cổ (tràng nhạc).
345. Đinh du
Vị trí: Ở nếp gấp cổ tay phía xương trụ lên 4 thốn (H.136)
Cách châm: Cứu
Chủ trị: Mụn nhọt.
346. Nhị bạch
Vị trí: Ở giữa nếp gấp cổ tay lên 4 thốn; 1 ở giữa hai gân; 1 ở cạnh ngoài gân gấp dài (phía xương quay). (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 - 0,5 thốn.
Chủ trị: Trĩ, lòi dom, thần kinh cánh tay đau.
347. Trạch hạ
Vị trí: Ở dưới huyệt Xích trạch 2 thốn.(H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 - 1,5 thốn.
Chủ trị: Đau răng, cánh tay đau, trĩ.
348. Trạch tiền
Vị trí: Ở huyệt Xích trạch xuống 1 thốn hơi lệch vào phía trong, thẳng xuống ngón tay giữa. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 - 1,5 thốn.
Chủ trị: Sưng tuyến giáp, cánh tay tê bại.
349. Dạ linh
Vị trí: Ở đầu chót phía trước nếp gấp nách lên 0,5 thốn. (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim sâu 2 - 3 thốn
Chủ trị: Bệnh tinh thần, vai và cánh tay đau
350. Thiên linh:
Vị trí: Ở đầu chót phía trước nếp lằn hố nách lên 1 thốn, từ đó vào phía trong 0,5 thốn. (H.136).
Cách châm: Mũi kim hơi chếch vào hoặc ra 2 - 3 thốn.
Chủ trị: Bệnh tinh thần, vai và cánh ta.
351. Kiên nội lăng (Kiên tiền)
Vị trí: Xuôi cánh tay, ở điểm giữa đường nối đầu nếp gấp nách trước vai và huyệt Kiên ngung. (H.136).
Cách châm: Châm đứng kim, hướng về phía sau vai, sâu 1 -1,5 thốn. Cứu 3-7 mồi, hơ 5-20 phút.
Chủ trị: Giống như huyệt Kiên ngung,
trúng gió liệt nửa người, cao huyết áp, đau khớp vai, viêm quanh khớp
vai, chứng nhiều mồ hôi; phong nhiệt ẩn chẩn (ngứa gãi), bướu cổ. Khi
chữa viêm bao gân đầu cơ của cơ nhị đầu, có thể châm thấu hướng xuống
sâu từ 2-3 thốn.
Tác dụng phối hợp: Với Kiên ngung, Kiên liêu, A thị huyệt trị đau khớp vai, viêm quanh khớp vai.
352. Tý trung (Trị than 3)
Vị trí: Chính giữa đường nối nếp gấp cổ tay và nếp gấp khuỷ tay, khe hai xương (xương quay, xương trụ). (H.136)
Cách châm: Châm đứng kim hoặc thấu đến dưới da bên đối phía sau.
Chủ trị: Chi trên liệt 1 bên, co giật, đau thần kinh cẳng tay, bệnh thần kinh chức năng.
Tác dụng phối hợp: Với Khúc tri, Hợp cốc, trị chi trên liệt một bên và đau thần kinh cẳng tay.
353. Bát tà
Vị trí: Hơi
nắm bàn tay, ở khe nối đầu xương nhỏ xương bàn tay, trên mu bàn tay
cạnh các khớp xương bàn ngón, cả hai bên cộng là 8 huyệt. (H.135)
Khi sử dụng đơn huyệt có: Khe ngón cái và ngón trỏ tên là Đại đô; khe ngón trỏ và ngón giữa là Thượng đô; khe ngón giữa và ngón nhẫn là Trung đô; khe ngón nhẫn và ngón út là Hạ đô.
Cách châm: Châm đứng kim theo khe xương hướng lên sâu chứng 1 thốn.
Chủ trị: Bệnh tật ở khớp đốt ngón tay, ngón tay phát tê, đau đầu, đau gáy, đau răng, đau họng, rắn cắn (chỉ tham khảo khi cần).
Tác dụng phối hợp: Với Ngoại quan trị ngón tay tê.
354.Thượng Bát tà:
Vị trí: Để úp bàn tay, lấy chỗ lõm ở khe xương phía sau khớp bàn, ngón trên mu bàn tay, từ khe ngón 1-2 đến khe 4-5. (H.135)
Khi sử dụng đơn độc có: Khe ngón 1-2 tên là huyệt Hợp cốc; khe ngón 2-3 tên Ngoại lao cung 1 (Lạc chẩm); khe ngón 3-4 tên là Ngoại Lao cung 2; khe ngón 4-5 tên là Trung chử.
Cách châm: Châm đứng kim, sâu từ 0,3-0,5 thốn.
Chủ trị : Như Bát tà.
Tác dụng phối hợp: Với Khúc trì, Ngoại quan trị các khớp ở ngón tay sưng đau.
355. Lạc chẩm (Hạng cường)
Vị trí: Khe xương bàn 2-3 trên mu bàn tay, sau khớp ngón bàn 0,5 thốn. (H.135)
Cách châm: Châm đứng hoặc chếch kim, sâu 0,5-1 thốn.
Chủ trị: Sái cổ, đau một bên đầu, đau dạ dày, đau họng, đau vai và cánh tay.
Tác dụng phối hợp: Với Tân thức trị đầu, gáy cứng đau.
356.Tứ phùng:
Vị trí: Điểm chính giữa nếp gấp đốt 1-2 trên mặt sờ các ngón tay 2,3,4,5. (H. 136)
Các châm: Dùng kim 3 cạnh chích nặn máu hoặc nước vàng dẻo.
Chủ trị: Ho gà, trẻ em tiêu hoá kém, cam tích, viêm khớp ngón tay, bệnh giun đũa.
Tác dụng phối hợp: Với Nội quan, Hợp cốc trị ho gà; với Túc tam lý trị trẻ em tiêu hoá kém.
357. Thập tuyên:
Vị trí: Ở đầu nhọn 10 ngón tay, chỗ cách móng chứng 0,1 thốn. (H.136)
Cách châm: Châm nông nặn máu.
Chủ trị: Ngất xỉu, hôn mê, sốt cao, say nắng, động kinh, bệnh thần kinh chức năng, trẻ em co giật, đầu ngón tay tê.
Tác dụng phối hợp: Với Đại chuỳ, Nhĩ tiêm trị sốt cao hoặc say nắng.
Đ. Huyệt ở chi dưới
358. Khí đoan
Vị trí: Ở 10 đầu ngón chân, cách móng 0,1 thốn (H. 137)
Cách châm: Chích hoặc châm đứng kim, sâu 0,1 - 0,2 thốn. Cứu 3 mồi.
Chủ trị: Trúng gió hôn mê, ngón chân tê bại, mu bàn chân sưng đỏ, cước khí.
359. Túc trung bình
Vị trí: Ở huyệt Túc tam lý xuống 1 thốn. (H. 137).
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn.
Chủ trị: Bệnh tinh thần, chi dưới bại liệt
360. Tất hạ
Vị trí: Ở phía dưới xương bánh chè giữa đầu gân bám vào xương bánh chè. (H.137)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 -1,5 thốn. Ôn cứu.
Chủ trị: Bệnh khớp gối và tổ chức phần mềm xung quanh.
361. Hạc đỉnh:
Vị trí: Giữa chỗ lõm phía trên xương bánh chè. (H.137)
Cách châm: Châm đứng hoặc châm chếch kim, sâu 0,5 - 1 thốn.
Chủ trị: Bệnh khớp gối và tổ chức phần mềm xung quanh
362. Khoan cốt
Vị trí: Từ huyệt Lương khâu sang ngang mỗi bên 1,5 thốn. Cộng là 4 huyệt (ở mỗi chân 2 huyệt). (H.137)
Các châm: Châm đứng kim, sâu 1,5 - 2 thốn.
Chủ trị: Viêm khớp gối, chi dưới bại liệt.
363. Thận hệ
Vị trí: Ở huyệt Phục thỏ xuống 1 thốn, cạnh ngoài phía trên xương bành chè lên 5 thốn (H.137)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1,5 - 2 thốn
Chủ trị: Bệnh đái đường, chi dưới bại liệt.
364. Quan thỏ
Vị trí: Ở giữa huyệt Bễ quan và huyệt Phục thỏ. (H.137)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1,5 - 2 thốn
Chủ trị: Đau dạ dày, viêm ruột, trẻ em di chứng não, bại liệt.
365. Liêu liêu:
Vị trí: Ở cạnh trong đầu gối, chỗ cao nhất của đầu xương đùi. (H>137)
Cách châm: Châm chếch kim, sau 1 - 1,5 thốn
Chủ trị: Kinh nguyệt không đầu, băng lậu huyết.
366. Đại luân
Vị trí: Phía trên huyệt Liêu liêu, bên trên lồi đầu xương đùi. (H>137)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn
Chủ trị: Viêm khớp gối, sản nhục nhiệt (sốt cao sau đẻ)
367. Túc minh
Vị trí: Ở trên huyệt Đại luân bề ngang 2 ngón tay (H>137)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn
Chủ trị: Viêm khớp gối, sốt cao sau đẻ (nên xử trí theo Tây y)
368. Túc la
Vị trí: Ở trên Đại luân 3 thốn
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn
Chủ trị: Kinh nguyệt không đều, sốt cao sau đẻ, đau gối đùi.
369: Lý nội đình
Vị trí: Ở gầm bàn chân, đối vị với Nội đình (ở khe lõm trước khớp bàn ngón 2 - 3). (H.138)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn
Chủ trị: Ngón chân đau đớn, trẻ em kinh phong, động kinh.
370. Mẫu chỉ lý hoàng văn
Vị trí: Ở giữa nếp gấp khớp đốt ngón cái, dưới gầm ngón chân. (H.138)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn
Chủ trị: Viêm tinh hoàn
371. Tiền hậu ẩn châu
Vị trí: Ở trước và sau huyệt Dũng tuyển 0,5 thốn
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn
Chủ trị: Cao huyết áp, lòng bàn chân đau, trẻ em kinh phong
372. Túc tâm
Vị trí: Ở sau Dũng tuyển lui về phía sau 1 thốn. (H>138)
Cách châm: Châm đứng kim, sau 0,5 - 1 thốn
Chủ trị: đau đầu, đau gan bàn chân, băng lậu huyết.
373. Thất miên
Vị trí: Dưới gậm bàn chân, chính giữa phần gót chân. (H.138)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn.
Chủ trị: Mất ngủ, đau gót chân.
374. Nữ tất
Vị trí: Ở sau gót chân, chính giữa xương gót nối với gân gót chân. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn.
Chủ trị: Viêm lợi răng, bệnh tinh thần
375. Tuyền sinh túc
Vị trí: Ở sau gót chân, giữa gân, sát trên xương gót. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn.
Chủ trị: Co thắt thực thực quản, bệnh não, bệnh đau lưng.
376. Ngoại khoả tiêm
Vị trí: Chỗ cao nhất mắt cá ngoài (H.139)
Các châm: chích ra máu
Chủ trị: Đau răng, cước khí, liệt nửa người, đau nhức mình mẩy (thống phong)
377. Hạ côn luân (Nội côn luân)
Vị trí: Dưới huyệt Côn luân 1 thốn. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn.
Chủ trị: Đau phong thấp, đau lưng, bại liệt nửa người.
378. Lăng hậu hạ
Vị trí: Ở huyệt Lăng hậu xuống 0,5 thốn. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn.
Chủ trị: Đau thần kinh toạ, viêm khớp gối, đau thần kinh mác; chi dưới bại liệt.
379.Tất ngoại
Vị trí: Ở đầu chót nếp gấp ngang hố khuỷu, hơi trước huyệt Uỷ dương. (H.139)
Cách châm: châm đứng kim, sâu 1 - 1,5 thốn.
Chủ trị: Viêm khớp gối, chi dưới lở loét.
380. Thành cốt
Vị trí: Cạnh ngoài đầu gối, ở chỗ cao trên ụ xương cạnh ngoài đầu xương đùi. (H.139)
Cách châm: châm nông, nặn máu
Chủ trị: Đau lưng, viêm khớp gối
381. Âm uỷ: 1,2,3, Tứ liên, Ngũ linh, Linh bảo
Vị trí: Các huyệt theo thứ tự sau: (H.139)
Âm uỷ 1: Ở đầu chót ngoài nếp gấp hố khuỷu lên 1 thốn
Âm uỷ 2: Ở đầu chót ngoài nếp gấp hố khuỷu lên 2 thốn
Âm uỷ 3: Ở đầu chót ngoài nếp gấp hố khuỷu lên 3 thốn
Tứ liên: Ở đầu chót ngoài nếp ngang hố khuỷu lên 4 thốn
Ngũ linh: Ở đầu chót ngoài nếp ngang hố khuỷu lên 5 thốn
Linh bảo: Ở đầu chót ngoài nếp gấp hố khuỷu lên 6 thốn
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn
Chủ trị: Bệnh tinh thần, bại liệt do hysteri
382. Nội khoả tiêm
Vị trí: Ở chỗ cao nhất trên mắt cá trong. (H.140)
Cách châm: Cứu 3 mồi
Chủ trị: Đau răng, viêm amiđan, cơ cạnh trong bắp chân co rút.
383. Thái âm kiểu
Vị trí: Ở chỗ lõm dưới mắt cá chân. (H.140)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,3 - 0,5 thốn.
Chủ trị: Kinh nguyệt không đều, công năng tử cung xuất huyết, sa dạ con, vô sinh
384. Trị chuyển cân
Vị trí: Chính giữa bên trên chỗ cao mắt cá trong chân một ít. (H.140)
Cách châm: Cứu
Chủ trị: Co rút cơ Phi dương (cơ dép), đau lưng, đau khớp.
385. Thiếu dương duy
Vị trí: Sau mắt cá trong lên 1 thốn, giữa huyệt Thái khê và Phục lưu nhưng sát xương chày. (H.140)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5 - 1 thốn
Chủ trị: Cước khí, thấp khớp mạn tính ở chi dưới, ghẻ ruồi, chi dưới tê bại.
386. Thừa mệnh
Vị trí: Huyệt Thái khê lên 3 thốn. (H.140)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 - 1,5 thốn
Chủ trị: Động kinh, bệnh tâm thần, chi dưới phù thũng.
387. Giai nghi
Vị trí: Thẳng mắt cá trong lên 5 thốn (H.140)
Cách châm: Châm đứng kim, sau 1,5 - 2 thốn
Chủ trị: Kinh nguyệt không đều, nhièu khí hư, cước khí
388. Bách trùng sào:
Vị trí: Huyệt Huyết hải lên 1 thốn. (H.140)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 2 - 3 thốn.
Chủ trị: Dị ứng mẩm ngứa, thấp khớp.
389. Tất nhỡn (Độc tỵ)
Vị trí: Co đầu gối, lấy ở dưới xương bánh chè chỗ lõm cạnh ngoài gân nối và cạnh trong gân nối. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1,5 - 2 thốn hoặc châm thấu hai huyệt
Chủ trị: Đau khớp gối và các bệnh phần mềm quanh khớp gối.
390. Đảm nang
Vị trí: Chỗ dưới huyệt Dương lăng tuyền từ 1-2 thốn. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 1 - 2 thốn
Chủ trị: Bệnh tật ở túi mật, chi dưới tê bại.
Tác dụng phối hợp: Với nội quan, Khâu khư trị viêm túi mật.
391. Lăng hậu
Vị trí: Phía sau đầu trên xương mác, ấn có tê buốt. (H.139)
Cách châm: Châm đứng kim, sâu 0,5 - 1 thốn. Cứu 3 - 5 mồi, hơ 5 - 15 phút
Chủ trị: Đau thần kinh toạ, viêm khớp gối, chi dưới than hoán.
Tác dụng phối hợp: Với Hoàn khiêu, Kiện tất trị đau thần kinh toạ và chi dưới bại liệt.
392. Bát phong
Vị trí: Ở khe nối giữa 5 ngón chân, cả 2 chân là 8 huyệt (trong đó bao gồm cả 3 huyệt: Nội đình, Hành gian, Hiệp khê). (H.141)
Cách châm: Châm chếch kim, sâu 0,5 - 1 thốn. Cứu 3 - 5 mồi, hơ 5 - 10 phút.
Chủ trị: Đau đầu, đau răng, đau dạ dày, kinh nguyệt không đều, sốt rét, rắn cắn, ngón chân và bàn chân sung đỏ, viêm bì thần kinh.
Tác dụng phối hợp: Với Lăng hậu, Túc tam lý trị chi dưới và ngón chân tê dại.
393. Thượng bát phong.
Vị trí: Ở khe xương bàn chân phía sau khớp bàn ngón, cả hai bên từ khe 1-2 đến 2-3, 3-4, 4-5 là 8 huyệt (trong đó bao gồm cả 3 huyệt: Thái xung, Hãm cốc và Địa ngũ hội). (H.141)
Cách châm: Châm đứng kim,sâu 0,5 - 1 thốn. Cứu 3 - 5 mồi, hơ 5 - 15 phút.
Chủ trị: Như Bát phong.
Tác dụng phối hợp: Với Túc tam lý, Dương lăng tuyền trị mu bàn chân sưng đỏ.
394. Độc âm
Vị trí: Dưới gầm ngón 2 chân, giữa nếp gấp ngang nối 2 đốt của bàn chân phải.(H.138)
Cách châm: Cứu 3 - 5 mồi
Chủ trị: Tự nhiên đau bụng, đẻ xong sót nhau (có tác dụng làm tự bong chỗ nhau hoặc màng nhau ra, không phải nạo).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét